Πρόκωπον έχων το ξίφος. Η θέση φύλαξης των Βυζαντινών ξιφομάχων, που παράγει κόψιμο ενώ το σπαθί είναι στη θήκη

holy_warriors171210019_std_zpsb681e7e7Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή ξιφασκίας, εκπαιδευτή ιστορικής ξιφασκίας / παμμάχου

Όπως είναι γνωστό δεν έχει βρεθεί έως τώρα εγχειρίδιο Βυζαντινής οπλομαχίας. Για αυτό το λόγο χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της πειραματικής αρχαιολογίας έχουμε κάνει αλματώδες προόδους πάνω στο τρόπο που ξιφομαχούσαν οι πολεμιστές της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Το επίτευγμα αυτό είναι πάρα πολύ δύσκολο σε αντίθεση με τη μελέτη των μεταγενέστερων εγχειρίδιων των Ιταλών και των Γερμανών. Οι πληροφορίες που αντλούμε έρχονται από ιατρικά Βυζαντινά βιβλία που μας δίνουν πολλές πληροφορίες για τις Βυζαντινές πολεμικές τέχνες, βιβλία Βυζαντινών αλλά και ξένων ιστορικών της εποχής, συγγραφείς, ακριτικά έπη, ενώ κυρίαρχο λόγο έχουν τα Βυζαντινά εγχειρίδια υψηλής στρατηγικής και τακτικής.

Έως τώρα σε ελάχιστα είχαμε βρει ονοματολογία των θέσεων φύλαξης. Ενώ αποδείξαμε ότι η ονοματολογία της Γερμανικής σχολής ξιφασκίας και η μέθοδος της ήταν γνωστή στου Βυζαντινούς του 15ου αιώνα σύμφωνα με το βιβλίο του Γερμανού δάσκαλου οπλομαχίας Μάρτιν Σιμπέρ. Ωστόσο η ερεύνα συνεχίστηκε και ο ιστορικός ερευνητής του συλλόγου μας ο  κ. Δημήτριος Σκουρτέλης ανακάλυψε σε ένα βιβλίο του 10ου αιώνα κάτι σημαντικό.

Το βιβλίο ονομάζεται το Λεξικό του Σουίδα ή το Λεξικό του Σούδα. Το βιβλίο πιθανολογείτε ότι γράφτηκε από κάποιων που λέγονταν Σουίδας ή Σούδας, στη Κωνσταντινούπολη του 10ου αιώνα και ίσος ήταν εκκλησιαστικό πρόσωπο που αφιέρωσε τη ζωή του στη μελέτη της λογοτεχνίας. Μια άλλη θεωρεία είναι πως ο συγγραφέας είναι άγνωστος και Σούδα είναι μια παράφραση μιας Λατινικής λέξης που σημαίνει ‘Φρούριο’.

%ce%b2%ce%b1%cf%84%ce%ac%cf%84%ce%b6%ce%b7%cf%82

Το λεξικό αυτό στη πραγματικότητα είναι μια εγκυκλοπαίδεια του 10ου αιώνα. Έχει 30.000 λήμματα. Σε αυτή λοιπόν την μεσαιωνική εγκυκλοπαίδεια του Ελληνισμού, ο συγγραφέας κατέγραψε μια θέση φύλαξη ξιφομάχων και αφήνει να εννοηθεί και η τεχνική που εκτελείτε από αυτή τη θέση φύλαξης.

Γράφει ο συγγραφέας :

Ο δε οργισθείς κατά του βασιλέως πρόκωπον έχων το ξίφος

Κώπη (κουπί) στην Ομηρική γλώσσα, είναι η λαβή του σπαθιού. (να μην συγχέεται με την κοπή).  Συνεπώς, το ανωτέρω πρόσωπο (ο ξιφομάχος) έγειρε προς στα μπρος το σπαθί που κρέμονταν από τη ζώνη του ώστε η λαβή να στραφεί προς τα εμπρός, δηλαδή να είναι το ξίφος “πρόκωπον”, έτσι ώστε να είναι έτοιμος να το βγάλει από τη θήκη. Με άλλα λόγια, πρόκειται για απειλητική θέση φύλαξης ενώ το σπαθί είναι ακόμα στη θήκη, όπου από αυτή μπορεί να εκτελέσει ο ξιφομάχος επίθεση.

Ωστόσο μία μόνο αναφορά δεν πιστοποιεί την ύπαρξη τη φύλαξης και της τεχνικής. Ωστόσο ο  αρχαιολόγος κ. Σπύρος Μπάκας ανακάλυψε ότι η φύλαξη αυτή και η τεχνική που παράγετε από αυτή, αναφέρετε στην αρχαία Ελληνική γραμματεία ως “πρόκωπον ξίφος” και  υπάρχει στον Ευριπίδη, στον Αθήναιο, Ηρωδιανό, Λουκιανό, Αισχύλο όσον αφορά την αρχαία Ελλάδα. Και εμφανίζεται και σε περίπου δέκα Βυζαντινούς συγγραφείς.

Τον 5ο αιώνα π.Χ. ο Ευριπίδης στη τραγωδία Ορέστης γράφει:

ο δ ξίφος πρόκωπον έν χέροιν  έχων

Έναντα  δ’ήλθεν Πύλαδας αλιαστος…

 

Αν πάμε στα χρόνια του Άγιου Γρηγορίου Νύσση γράφει στο βιβλίο του Contra Eunomium : στο δευτερο βιβλίο του στο κεφάλαιο 1:

…προκωπόν τε και γυμνήν  οίον τινα ρομφαία…’ αν και παρομοιάζει πως να αντιμετωπίζει ο χριστιανός τη βλασφημία.

 

Ο Βυζαντινός ποιητής Μανουήλ Φιλής γράφει σε ένα έργο του Carmina:

Ων τη σπάθη προκωπόν ιδών Ευφράτης…

Ενώ στο εκκλησιαστικό λεξικό του Φώτιου γράφει :

Πρόκωπος: έτοιμος, πρόχειρος.

Προφανώς θυμίζει την επίθεση που είναι διαδεδομένη σε Ιαπωνικό σύστημα ξιφομαχίας. Το παράδοξο είναι ότι σε Ευρωπαϊκά εγχειρίδια οπλομαχίας του 14ου αιώνα δε καταγράφεται αυτή η τεχνική, ούτε αυτή η φύλαξη. Ακόμα και στο MSI 33 σε μια φύλαξη που μοιάζει με αυτή που περιγράφει το λεξικό, το ξίφος είναι εκτός της θήκης του.

Υπάρχει εξήγηση σε αυτό. Οι θήκες και ο τρόπος που ήταν θηκαρωμένα τα σπαθιά των Βυζαντινών ήταν τελείως διαφορετικός από το τρόπο των δυτικών πολεμιστών, ενώ ακόμα και τα σπαθιά  των δυτικών και των Βυζαντινών, είχαν διαφορές.

Αντίθετός σε Βυζαντινές αγιογραφίες, τοιχογραφίες και ζωγραφιές μπορούμε πολλές φορές να δούμε αυτή τη θέση φύλαξης που μέχρι τώρα δεν είχαμε το όνομα της το οποίο είναι  ‘πρόκωπον’. Μάλιστα είναι σαφές ότι η θέση φύλαξης αλλά και η τεχνική κοψίματος, αφορά ίσιο αμφίστομο σπαθί δηλαδή το σπαθίον, εφόσον με τον όρο ξίφος οι Βυζαντινοί έλεγαν αυτού του είδος τα όπλα, ενώ καλούσαν ως σπάθες, τα κυρτά.

Η έρευνα συνεχίζετε και σύντομα θα σας δώσουμε και άλλη ονοματολογία.

Advertisements

One thought on “Πρόκωπον έχων το ξίφος. Η θέση φύλαξης των Βυζαντινών ξιφομάχων, που παράγει κόψιμο ενώ το σπαθί είναι στη θήκη

  1. […] – «Πρόκωπον έχων το ξίφος. Η θέση φύλαξης των Βυζαντινών ξιφομάχων, που παράγει κόψιμο ενώ το σπαθί είναι στη θήκη», Γεώργιος Γεωργάς, 25 Νοεμβρίου 2016, (www.medievalswordmanship.wordpress.com) […]

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s