Η Μονομαχία του Αυτοκράτορα Θεοδώρου Α’ Λάσκαρη με τον Σουλτάνο των Ρουμ

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή Ξιφασκίας Σπαθασκίας, εκπαιδευτή ένοπλου Παμμάχου

Αντιόχεια, Ιούνιος 1211 μ.Χ
20.000 Σελτζούκοι Τούρκοι πολιορκούν την πόλη της Αντιοχείας. Την πολιορκία την συντονίζει ο ίδιος ο Σουλτάνος του Σουλτάνου των Ρουμ, Καιχορσοης Α’, μαζί του είναι ο πρώην Αυτοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Αλέξιος Γ’ Άγγελος. Η Αντιόχεια ανήκε τότε στην Αυτοκρατορία της Νίκαιας, και ο Σουλτάνος ήθελε να την καταλάβει. Όμως πως έφτασε ο πρώην Αυτοκράτορας να συνεργάζεται με τον Σουλτάνο;

Το 1203 ο Αυτοκράτορας Αλέξιος Γ’ Άγγελος έφυγε από την Κωνσταντινούπολη μόλις είδε να πλησιάζουν οι Σταυροφόροι της 4ης Σταυροφορίας, όμως σε κανέναν δεν έδωσε τα δικαιώματα του Θρόνου του Μέγα Κωνσταντίνου. Για πολλά χρόνια περιπλανιόταν στην Ελλάδα για να βρει υποστηρικτές, μέχρι που ο Βονιφάτιος του Μομφεράτου τον αιχμαλώτισε. Ο Αλέξιος έμεινε αιχμάλωτος μέχρι που ο ξάδελφος του ο Μιχαήλ της Ηπείρου τον ελευθέρωσε δίνοντας πολλά λύτρα.
Την ίδια περίπου περίοδο λίγο πριν η Κωνσταντινούπολη αλωθεί από τους Σταυροφόρους, ο Θεόδωρος Λάσκαρης γαμπρός του Αλέξιου Γ’ Άγγελου προσπάθησε να φύγει όταν είδε πως η αντίσταση εναντίον των Σταυροφόρων ήταν μάταιη. Ο Θεόδωρος όμως αιχμαλωτίσθηκε από τους Σταυροφόρους αλλά κατάφερε να ξεφύγει. Ο Θεόδωρος βρήκε καταφύγιο στην Νίκαια και άρχισε να οργανώνει και να τους εκπαιδεύει ο ίδιος στα όπλα τους Έλληνες της Μικράς Ασίας. Από εκεί ξεκίνησε μεγάλη αντίσταση εναντίον των κατακτητών στο όνομα του πεθερού του. Εκεί συμμάχησε με τον Σουλτάνο των Ρουμ εναντίον της Λατινικής Αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης, όμως αυτή η συμμαχία δεν ευδοκίμησε. Όσο ο πεθερός του ήταν αιχμάλωτος, ο Θεόδωρος στέφθηκε Αυτοκράτορας των Ρωμαίων από τον Πατριάρχη, την σύγκλητο ( που εκφραζε τον λαό ) και τον στρατό. Οι Έλληνες που ζούσαν το την Φράγκικη κυριαρχία είδαν τον Θεόδωρο ως τον Αυτοκράτορα τους, εκτός από από αυτούς που ζούσαν στην Ήπειρο και στην Τραπεζούντα.
Όταν ο πεθερός ελευθερώθηκε από τον ξάδελφο του, δεν αναγνώρισε ως Αυτοκράτορα τον γαμπρό του. Έτσι μια μέρα έφτασε στην πρωτεύουσα του Σουλτάνου των Ρουμ και συνάντησε τον παλιό του φίλο, τον Σουλτάνο Καιχορσοη, ο οποίος τον καλοδέχτηκε με μεγάλες τιμές. Ο Αλέξιος τότε του είπε ότι θα του δώσει μεγάλη ανταμοιβή αν τον βοηθήσει να πάρει τον Αυτοκρατορικό Θρόνο από τον γαμπρό του Θεόδωρο Λάσκαρη. Ο Καιχορσοης βρήκε μια μεγάλη ευκαιρία να εισβάλει στην χώρα της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας και δέχτηκε.
Ο Σουλτάνος έστειλε πρεσβεία όπου καλούσε τον Αυτοκράτορα Θεόδωρο Λάσκαρη να παραδώσει τον θρόνο στον Αλέξιο. Όμως ο Θεόδωρος αρνήθηκε. Τότε ο Σουλτάνος συγκέντρωσε τον τεράστιο στρατό του και εισέβαλε στα εδάφη της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας.

Ο Σουλτάνος πολιόρκησε την Αντιόχεια με σκοπό να την κάνει βάση του για να μπορέσει να κάνει τις επιχειρήσεις που ήθελε εναντίον του Θεόδωρου.

Ο Αυτοκράτορας είχε είδη εκπαιδεύσει τους Έλληνες κατοίκους της Μικράς Ασίας οι οποίοι είχαν καταταχθεί στον Προνοιακό Στρατό και κάποιοι είδη ήταν βετεράνοι. Μόλις έμαθε για την εισβολή των Σελτζούκων, έκανε μαζική επιστράτευση συγκεντρώνοντας 2.000 στρατιώτες. Από αυτούς οι 800 ήταν Φράγκοι ιππότες οι οποίοι υπηρετούσαν την Αυτοκρατορία της Νίκαιας ως μισθοφόροι για χρόνια και ήταν άρτια εξοπλισμένοι και εκπαιδευμένοι στις πολεμικές τέχνες. Οι ιππότες αυτοί επειδή υπηρετούσαν τον Αυτοκράτορα και όχι τον Λατίνο Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης , ο Πάπας της Ρώμης τους αφόρισε. Αυτοί όμως πιστοί στον όρκο τους στον Αυτοκράτορα των Ρωμαίων έμειναν μαζί του και αρκετοί έγιναν Ορθόδοξοι.

Ο Αυτοκράτορας ξέροντας ότι μετράει η ταχύτητα εκστράτευσε γρήγορα αφήνοντας πίσω του αρκετά εφόδια και αφού πέρασε τον Όλυμπο της Μυσίας , έφτασε στην Αντιόχεια μέσα σε 11 ημέρες. Όταν έφτασε οι ανιχνευτές του του ανάφεραν ότι η Αντιόχεια είναι έτοιμη να πέσει ενώ του ανάφεραν ότι οι Σελτζούκοι ήταν στην κοιλάδα του Μαιάνδρου.

Ο Αυτοκράτορας αφού παρέταξε τους στρατιώτες του έκανε έφοδο στον στρατό των Σελτζούκων οι οποίοι δεν γνώριζαν για την άφιξη του
( άλλη πηγή λέει ότι ο Αυτοκράτορας έστειλε
πρεσβεία στον Σουλτάνο για να του πει ότι έφτασε και ήθελε να αναμετρηθεί ) .

Το Λατινικών ήταν αυτό που επιτέθηκε πρώτο. Οι περίφημοι ιππότες της Εσπερίας εφόρμησαν εναντίον του κέντρου των Σελτζούκων αφού φώναξαν δυνατά την πολεμική τους κραυγή ” Deus Vult “. Οι ιππότες έπεσαν πάνω στους τοξότες, στο ελαφρύ πεζικό και στους σφαιντονιτες των Σελτζούκων οι οποίοι δεν είχαν προλάβει να παραταχθούν. Οι 800 ιππότες έφεραν μεγάλη καταστροφή στο στράτευμα των Ρουμ. Τότε οι ιππότες κάνοντας τακτικό ελιγμό προσπάθησαν να επιτεθούν στους Σελτζούκους από πίσω. Ο Σουλτάνος ο ίδιος τότε μπήκε μπροστά και ανασυνταξε τους άντρες του και τότε περικύκλωσε τους ιππότες όπου σχεδόν τους αποδεκάτισε. Λίγοι ιππότες κατάφεραν να σπάσουν τον κλοιό και να απεγκλωβιστούν.
Τότε ο Καιχορσοης διέταξε αντεπίθεση , ενώ ο Αυτοκράτορας διέταξε τους Προνοιαριους να επιτεθούν. Η σύγκρουση ήταν σφοδρή όμως οι Ρωμαίοι πολεμούσαν με ένα στράτευμα 4 φορές πολυάριθμο από το δικό τους. Στο τέλος ο Αυτοκράτορας κάλεσε για τακτική υποχώρηση.
Ο Αυτοκράτορας πολεμούσε και αυτός μαζί με την προσωπική του φρουρά, την φρουρά των Βαραγγων οι οποίοι τότε ήταν Σάξονες και Άγγλοι και μερικούς Έλληνες. Παράλληλα και ο Σουλτάνος πολεμούσε με έναν κεφαλοθραυστη στο χέρι και δίνοντας διαταγές.
Τότε μέσα στην μάχη είδε το λάβαρο του Αυτοκράτορα και κάλπασε εναντίον του καλώντας τον να μονομαχήσουν.
Ο Αυτοκράτορας αποδέχεται την μονομαχία, και καλπάζει και αυτός εναντίον του Σουλτάνου με το κοντάρι του. Γύρω τους για μια στιγμή ηο χρόνος σταμάτησε ενώ οι δύο βασιλιάδες πολεμιστές συγκρούστηκαν. Ο Αυτοκράτορας αστόχησε με το κοντάρι του , ενώ ο Σουλτάνος Καιχορσοης κατάφερε ένα πολύ ισχυρό χτύπημα με το κεφαλοθραυστη του στο κεφάλι του Αυτοκράτορα. Το χτύπημα ήταν τόσο ισχυρό όπου ο Αυτοκράτορας ένιωσε όλα να σβήνουν γύρω του και αν δεν είχε το κράνος του θα ήταν νεκρός. Η όραση του χάθηκε. Όλα σκοτείνιασαν και πέφτοντας από το άλογο του βροντηξαν τα άρματα του πάνω στην γη.
Ο Σουλτάνος φώναζε δυνατά για την νίκη του και γύρισε για να αποτελειώσει τον Αυτοκράτορα.
Ο Θεόδωρος ήταν στο χώμα. Το κεφάλι του πονούσε, η ανάσα του βαριά. Είδε γύρω του οι άντρες του μάχονται με τους Σελτζούκους, είδε το τον Σουλτάνο να καλπάζει καταπάνω του. Το δόρυ του ήταν μακρυά πεσμένο. Η ασπίδα του το ίδιο. Σηκώθηκε με κόπο ενώ ο Σουλτάνος πλησίαζε, ο Θεόδωρος ξιφουλκισε την ρομφαία του , την έπιασε από την λαβή με τα δύο του χέρια, και μόλις ο Σουλτάνος έφτασε κοντά με το άλογο του, ο Αυτοκράτορας κάνοντας ένα άλμα έκοψε με ένα χτύπημα τα πόδια του αλόγου του Σουλτάνου. Το άλογο του Σουλτάνου έπεσε και μαζί με αυτόν και ο αναβάτης. Ο Αυτοκράτορας όρμησε πάνω του σαν νέος Αχιλλέας και με ένα χτύπημα αποκεφάλισε τον Σουλτάνο.
Με τον θάνατο του Σουλτάνου οι Σελτζούκοι άρχισαν να υποχωρούν άτακτα. Οι Έλληνες, μαζί με την φρουρά του Αυτοκράτορα και τους λίγους ιππότες που είχαν ζήσει τότε ανασυγκροτήθηκαν και αντεπιτέθηκαν στους Σελτζούκους.

Στο στρατόπεδο των Σελτζούκων ο Θεόδωρος βρήκε τον πεθερό του. Παρόλο ότι είχε κάνει ,ο Θεόδωρος φέρθηκε ιπποτικά στον Αλέξιο όπου τον μετέφερε στην Νίκαια. Εκεί τον διέταξε να γίνει μοναχός , όπου έτσι και έγινε και μόνασε στο Μοναστήρι του Ιακυνθου στην Νίκαια. Οι Σελτζούκοι υπέγραψαν συνθήκη ειρήνης η οποία κράτησε πολλές δεκαετίες. Ο Θεόδωρος ενώ είχε διατάξει να παλουκοσουν το κεφάλι του Καιχορσοη σε ένα δόρυ και με αυτό να καταδιώκουν τους Σελτζούκους, μετά την μάχη έστειλε την σωρό του Σουλτάνου στην πρωτεύουσα των Ρουν όπου ενταφιάστηκε με έξοδα του Αυτοκράτορα στο οικογενειακό νεκροταφείο.

Στο βίντεο, Βυζαντινές Πολεμικές Τέχνες, η Συριακή Εκτροπή. Μια τεχνική που χρησιμοποιούσαν οι ιππείς της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

 

Ο Έλληνας πολεμιστής μοναχός Ιλαρίων που έδιωξε τους Οθωμανούς από την Ελεγμου

Του Γεωργίου Ε. Γεωργά ,προπονητή Ξιφασκίας/Σπαθασκίας, εκπαιδευτή Παμμάχου και Οπλομαχίας

Αρχές 14ου αιώνα κάπου στην Μικρά Ασία. Οι Καταλανική εταιρεία είχε αποστατήσει και είχε επιφέρει μεγάλες καταστροφές, οι Οθωμανοί είχαν ξεκινήσει την εισβολή λεηλατώντας τα πάντα στο πέρασμα τους και κατακτώντας την μια πόλη μετά την άλλην. Η αυτοκρατορία δεν είχε ικανούς στρατηγούς για να αντιμετωπίσουν αυτή την συμφορά. Ενώ ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος ο Β’ έκανε συνεχώς λανθασμένες επιλογές.
Εκείνη την εποχή , ζούσε στην μονή Περιβλέπτου ο οποίος ονομάζονταν Ιλαρίωνας. Για το παρελθόν του πριν γίνει μοναχός δεν ξέρουμε και πολλά. Μια μέρα ο ηγούμενος του μοναστηριού τον επέλεξε για μια σοβαρή αποστολή του μοναστηριού. Τον έστειλε στο μετοχι της μονής στην Ελεγμου για να επιστήσει τα κτήματα της μονής. Όταν έφτασε εκεί είδε μόνο τρομαγμένα πρόσωπα ανθρώπων. Ανθρώπους τρομοκρατημένους, εγκαταλειμμένους στην μοίρα τκυς , αδύναμους και παγωμένους από την φρίκη που ζούσαν κάθε μέρα. Οι Οθωμανοί έκαναν συνεχώς επιδρομές σφάζοντας τους πάντες στο πέρασμα τους. Οι καμένες αγροικίες ήταν κάτι συνηθισμένο, σκοτωμένοι άνθρωποι στους δρόμους, γυναίκες βιασμενες.
Σύμφωνα με τον Παχυμερη στις ‘συγγραφικές ιστορίες’ ο μοναχός Ιλαρίωνας ενώ παράλληλα επιστατουσε τα κτήματα της μονής, συγκέντρωσε τους χωρικους, τους σιδεράδες τους ξυλουργούς και μετά από λίγες μέρες φτιάξανε όπλα. Ρόπαλα, ασπίδες , τόξα δόρατα και άλλα. Και τους ξεκίνησε ο ίδιος την εκπαίδευση στις πολεμικές τέχνες. Όρισε χωρικούς ως βιγλατορες έτσι μόλις έβλεπαν τους βάρβαρους να έρχονται , αυτοί ειδοποιούσαν και οι χωρικοί πηγεναν σε ασφαλές μέρη. Αυτό γινόταν έως ότου να ολοκληρώσει την εκπαίδευση των χωρικών. Αλλά και την κατασκευή ενός οχυρού. Σε σύντομο χρονικό διάστημα οι χωρικοί είχαν γίνει λιοντάρια.

Μια μέρα οι Οθωμανοί ξαναήρθαν. Αλλά οι χωρικοί ούτε έφυγαν τρομαγμένοι, ούτε έσκυβαν το κεφάλι σε αυτούς. Αντίθετα είδαν τους χωρικούς έτοιμους για μάχη που τους οδηγούσε στο πεδίο μάχης ένας οπλισμένος μαύρο ντυμένος λιποσαρκος μοναχός.Η επίθεση που έκαναν ήταν τόσο τρομακτική που οι βάρβαροι τα έχασαν, πολλοί σκοτώθηκαν και πολλοί το έβαλαν στα πόδια.
Οι Οθωμανοί ερχόντουσαν ξανά και ξανά αλλά πάντα ο μοναχός Ιλαρίωνας και οι χωρικοί πολεμιστές ήταν εκεί για να τους διώχνουν. Μέχρι που μια μέρα οι Οθωμανοί δεν ήρθαν ξανά. Ο μοναχός Ιλαρίωνας και οι χωρικοί είχαν νικήσει. Η περιοχή ήταν πια ασφαλής και όλοι μιλούσαν για τον μοναχό πολεμιστή. Και κάποια στιγμή τα νέα αυτά έφτασαν στην Κωνσταντινούπολη και στον Πατριάρχη.

Οι εκκλησιαστικές αρχές συνεδρίασαν και πίεσαν τον Πατριάρχη να σταματήσουν τον μοναχό Ιλαρίωνα και να τον νουθετησουν με επιτίμια και να του βάλουν κανόνες. Ως μοναχός δεν μπορούσε να συμμετάσχει σε πολεμικές επιχειρήσεις και μάλιστα να ηγείται σε αυτές. Η εκκλησιαστική αντίδραση έφτασε και στην Ελεγμου που ζούσε πια ο μοναχός Ιλαρίωνας. Έτσι αποφάσισε να πάει στην Κωνσταντινούπολη και να ζητήσει ακρόαση από τον αυτοκράτορα στο Ιερό Παλατιο. Όπως και έγινε.

Οι εκκλησιαστικές αρχές πίεζαν τον αυτοκράτορα να μην αφήσει τον Ιλαρίωνα να κάνει το έργο του και να κλειστεί πάλι στο μοναστήρι και ο αυτοκράτορας να στείλει στην περιοχή στρατιώτες ( που φυσικά είχαν δίκιο η δουλειά των μοναχών είναι η προσευχή και η άσκηση ), ενώ ο μοναχός Ιλαρίωνας πίεζε και αυτός με την σειρά του ότι η περιοχή είχε ασφαλιστεί και οχυρωθεί με το έργο του και έπρεπε να πάει πίσω για να το κάνει καλύτερο. Ως γνωστόν η απόφαση άργησε. Οι Οθωμανοί έμαθαν ότι ο καλόγερος που πολεμούσε δεν ήταν εκεί και αναθάρρησαν. Ο αυτοκράτορας έστειλε μια μικρή φρουρά, όμως οι Οθωμανοί τους έστησαν ενέδρα πριν φτάσουν στο οχυρό και τους σκότωσαν όλους. Το έργο του Ιλαρίωνα άρχισε να καταρρέει. Ο αυτοκράτορας αργούσε να πάρει απόφαση. Η αργοπορία του αυτοκράτορα να πάρει απόφαση έκανε τους Οθωμανούς ποιο θαρραλέους και άρχισαν πάλι την λεηλασία της υπαίθρου, κανείς δεν μπορούσε να αναπληρώσει το κενό της απουσίας του Ιλαρίωνα. Εντέλει ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος ο Β’ ο Παλαιολόγος πήρε την απόφαση και επέτρεψε στον Ιλαρίωνα να επιστρέψει στην Ελεγμου και να αναλάβει την άμυνα της υπαίθρου και του οχυρού.
Όταν όμως έφτασε ο μοναχός Ιλαρίωνας είδε πως η κατάσταση ήταν μη αναστρέψιμη. Οι Οθωμανοί ήταν περισσότεροι από πριν και ποιο άγριοι. Το δε οχυρό είχε υποστεί ζημιές. Ο πληθυσμός λίγο και οι στρατιώτες ήταν ελάχιστοι. Έτσι αποφάσισε να κάνει επισκευές στο οχυρό και να αφήσει την ύπαιθρο στο έλεος του Θεού. Για άλλη μια φορά η αργοπορία του αυτοκράτορα να πάρει απόφαση αναδείχθηκε μοιραία για μια μεγάλη περιοχή και τους κατοίκους της.

Πηγή : “Συγγραφικές Ιστορίες” του Παχυμερη

Αποκλειστικό: Η πολεμική τέχνη των Ρωμιών Stratioti σε Γερμανικό εγχειρίδιο Οπλομαχιας

Η πολεμική τέχνη των Ρωμιών Stratioti σε Γερμανικό εγχειρίδιο Οπλομαχιας
Η πολεμική τέχνη των Ρωμιών Stratioti σε Γερμανικό εγχειρίδιο Οπλομαχιας

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή Ξιφασκίας / Σπαθασκίας, εκπαιδευτή Παμμάχου και Οπλομαχίας

Οι Stratioti ή Estratioti είναι παράφραση του στα λατινικά της Ελληνικής λέξης στρατιώτης και οι ρίζες των τακτικών τους και της πολεμικής τους τέχνης ανάγεται στην πολεμική τέχνη των Ακριτών.
Μετά την κατάργηση των Ακριτών έχουμε την αναγέννηση τους με το όνομα Στρατιώτες στο Δεσποτάτο του Μοριά όπου ένας μικτός στρατός από Έλληνες και Αλβανούς υπηρετούσαν εκεί με λαμπρά κατορθώματα. Όταν κατάρρευσε το Δεσποτάτο του Μοριά οι Στρατιώτες υπηρέτησαν ως μισθοφόροι την Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας, το Βασίλειο της Γαλλίας, την Αυτοκρατορία της Ισπανίας, το Βασίλειο της Αγγλίας, την Αγία Ρωμαϊκή Γερμανική Αυτοκρατορία, την Νάπολη και αλλού. Πολλοί διακρίθηκαν τόσο πολύ που χρίστηκαν ιππότες.
Οι Στρατιώτες ονομάζονταν από τότε Stratioti ή Estratioti.
Οι πιο πολλοί ήταν ελαφρύ ιππικό όπου ο εξοπλισμός τους αποτελούνταν από λόγχη , λόγχη με δύο αιχμές, σπάθη , εγχειριδιο και τόξο ή αργότερα μαύρα όπλα δηλαδή τυφεκιο. Ο αμυντικός εξοπλισμό τους ήταν η ασπίδα ή το ασπίδιο, το πηλικιον όπου υπήρχαν δύο είδη που τους χαρακτήριζε, η καζάκα το οποίο ήταν ένα μακρύ ένδυμα που έφτανε έως τα πόδια και μπότες. Άλλοι μέσα από την καζάκα είχαν αλυσιδωτό θώρακα και μερικοί είχαν και κράνος χωρίς εμπρόσθια προστασία. Οι ανώτεροι αξιωματικοί και αυτοί που είχαν χριστεί ιππότες έφεραν το ιπποτικό ξίφος δηλαδή το μακρύ σπαθί ( long sword ) και είχαν πανοπλία σύνθετων πλακών (full plate).

Για τις τακτικές τους και την πολεμική τους τέχνη έχουμε μάθει από σύγχρονους χρονικογράφους και ιστορικούς καθώς και αξιωματικούς οι οποίοι ήταν ή εχθροί τους ή υπηρετούσαν υπό τις διαταγές τους. Επίσης υπάρχει και ένα εγχειρίδιο πολεμικών τεχνών των Estratioti που είναι γραμμένο στην Ελληνική γλώσσα. Όμως δεν υπήρχε ποτέ εγχειρίδιο όπου να αναφέρει τι τεχνικές οπλομαχιας χρησιμοποιούσαν.

Η εισαγωγή του εγχειριδίου οπλομαχιας γραμμένο σε πρώιμη νέα Γερμανική γλώσσα.
Από Cod.10799 , 001r

Ωστόσο στο Γερμανικό εγχειρίδιο Οπλομαχιας
‘ Buech von fechter Vnnd Ringstuckhen zu Ross Vnnd fuob ‘ ( Cod. 10799 ) γραμμένο το 1623 μΧ στην πρώιμη νέα Γερμανική γλώσσα από άγνωστο συγγραφέα που παρουσιάζονται σε αυτό αρκετές τεχνικές τους.
Το εγχειρίδιο βρίσκεται τώρα στην Osterreichiche Nationalbibliothek στη Βιέννη, στην Αυστρία. Αυτό το εγχειρίδιο βρίσκεται μαζί με άλλα δύο παλιότερα του σε ένα ανθολογιο που ονομάζεται ‘Die Blum des Kampfes’ δηλαδή το ‘Το λουλούδι της μάχης’.

Οι τεχνικές που παρουσιάζονται σε αυτό μοιάζουν πολύ την παράδοση της σχολής του Ιταλού δασκάλου των όπλων Fiore de’i Liberi μιας σχολής ξιφασκίας του 14ου αιώνα.
Το βιβλίο παρουσιάζει τεχνικές ξιφασκίας / οπλομαχιας και πάλης πάνω από άλογο και για πεζούς.

Σε αυτό το βιβλίο παρουσιάζονται στις ζωγραφιές που παρουσιάζουν τις τεχνικές οι Stratioti και σε τεχνικές πεζών και σε ιππέων, και ως ιππότες και ως οπλίτες που είναι εύκολα αναγνωρίσιμοι από την ενδυμασία τους, τον εξοπλισμό του αλλά και από τα σύμβολα στη μικρή χαρακτηριστική τριγωνική σημαία τους που είχαν ως σύμβολο την ημισέληνο ή το άστρο.

Έφιππος Ρωμιός Stratioti με λόγχη εναντίον σε Landsknecht με σπαθί δύο χεριών, δείτε το σύμβολο στη σημαία του Stratioti.
Από Cod.10799 , 283r
Έφιππος Ρωμιός Stratioti με λόγχη εναντίον σε Landsknecht με αλαβαρδα. Δείτε το σύμβολο στη σημαία του Stratioti.
Από Cod.10799 , 284r
Έφιππη πάλη ανάμεσα σε Stratioti και ιππέα. Ο Stratioti αναγνωρίζεται από την μακριά καζάκα, το καπέλο, τις μπότες και την σπάθη.
Από Cod.10799 , 274r
Έφιππη πάλη ανάμεσα σε δύο ιππότες. Οι ιππότες αναγνωρίζονται γιατί φέρουν μακρύ σπαθί ( long sword ) , ενώ ο Stratioti αναγνωρίζεται ο αριστερός ιππέας που φορά το δεύτερο τύπου καπέλο των Stratioti. Να υπογραμμίσουμε ότι υπάρχουν δύο Έλληνες καταγεγραμμένοι ιππότες μόνο από την Ζάκυνθο οι οποίοι υπηρετούσαν στο στρατό της Αγίας Ρωμαϊκής Γερμανικής Αυτοκράτοριας λίγα χρόνια πριν από την συγγραφή του εγχειριδίου. Οπότε δεν είναι παράξενο να υπάρχουν Stratioti στα Γερμανικά βιβλία οπλομαχιας.
Από Cod.10799 , 271r
Stratioti σε τεχνικές αντιμετώπισης εγχειριδίου ( Dagger ). Εδώ έχουμε άλλου τύπου ενδυμασίας Stratiotiπου μνημονεύονται σε Γαλλικές πηγές, δηλαδή με κράνος τέτοιου είδους και κοντό χιτώνιο.
Από Cod.10799 , 242r
Stratioti οι οποίοι έχουν λάβει το ιπποτικό χρίσμα σε τεχνικές ξιφομαχίας του “μισού σπαθιού” ( half swording ) με το ιπποτικό σπαθί (long sword). Οι Stratioti αναγνωρίζονται από το είδος του κράνους που φοράνε που μνημονεύεται σε Γαλλικές πηγές.
Από Cod.10799 , 173r
Μέλη της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών ‘Λέοντες’ ενώ εκπαιδεύονται στις πολεμικές τέχνες που χρησιμοποιούσαν και οι Stratioti.
Μέλη της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών ‘Λέοντες’ ενώ εκπαιδεύονται στις πολεμικές τέχνες που χρησιμοποιούσαν και οι Stratioti.

Η μονομαχία του Μιχαήλ Ξηρού με Σελτζουκο τοξότη

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή Ξιφασκίας,εκπαιδευτή Ενοπλου Παμμάχου, Σπαθασκίας, Οπλομαχιας

1177 μΧ , κάπου στη περιοχή της Λάμπης μετά την μάχη του Μυριοκεφαλου.
Μετά την ήττα των Ρωμαίων από του Τούρκους στο Μυριοκεφαλο, ο αυτοκράτορας Μανουήλ δεν έμεινε άπραγος αλλά εξαπέλυσε αντεπίθεση με επιχειρήσεις μικρής κλίμακος και άρχισε να οχυρώνει την Μικρά Ασία. Σε μια από αυτές τις επιχειρήσεις ένα εκστρατευτικό σώμα υπό την ηγεσία του Ανδρόνικου Άγγελου κινήθηκε στην Λάμπη σε μια περιοχή που ονομάζεται Γραος Γάλα όπου βρίσκονταν ένα οχυρό με το όνομα Χαραξ. Ο Ανδρόνικος όμως ήταν ανίκανος και τράπηκε σε φυγή μια νύχτα μετά το άκουσμα ιαχων από μερικούς Σελτζούκους που είχαν πλησιάσει το οχυρό. Η ατιμωτική φυγή του Ανδρόνικου προκάλεσε την οργή του αυτοκράτορα αλλά παρόλα αυτά δεν έκανε πράξη τις απειλές του για την διαπόμπευση του Ανδρόνικου. Σε αυτή την επιχείρηση κανείς Ρωμαίος στρατιώτης δεν έκανε κάποιο άξια προσοχής πράξη, εκτός από έναν.
Οι Ρωμαίοι είχαν εγκλωβιστεί σε μια περιοχή όπου ένας μόνο Τούρκος τοξότης επέφερε μεγάλες απώλειες στους Ρωμαίους.
Γράφει ο Χωνιάτης: “… πολλούς των παριοντων Ρωμαίων ανηρει θανάσιμα πάντα και κατάγοντα Ες αδου βελεμνα πέμπων. ”

Η τέχνη της τοξοβολίας του ανώνυμου Τούρκου τοξότη ήταν τόσο ισχυρή που ούτε οι ασπίδες, ούτε οι θώρακες προστάτευαν τους Ρωμαίους.
Πολλοί Ρωμαίοι προσπάθησαν να τον πλησιάσουν και να τον σκοτώσουν με τα τόξα τους ή με τα ριπταρια τους , όμως αυτός τα απέφευγε όλα και χλεύαζε τους Ρωμαίους χορεύοντας περιεκτικά την στιγμή που αυτοί έβαλαν εναντίων του.
Τότε ένας Ρωμαίος που ονομάζονταν Μανουήλ Ξηρός αποφάσισε να τα βάλει μαζί του. Αφού αφιππευσε κατευθύνθηκε εναντίων του προβάλλοντας μπροστά του την μεγάλη ασπίδα του. Ο Τούρκος τοξότης εξαπέλυσε πολλά βέλη εναντίον του Μανουήλ όμως όλα καρφωνονταν στην ασπίδα του. Ο Μανουήλ τα τελευταία μέτρα έτρεξε και έπληξε με το ξίφος του το κεφάλι του Τούρκου. Ο Τούρκος τραυματισμένος παρακάλεσε τον ξιφομάχο να του χαρίσει την ζωή , όμως ο Μανουήλ έχοντας στο νου του τον θάνατο τόσων συναδέλφων του αλλά και τους χλευασμούς που έκανε ο Τούρκος τον σκότωσε.
Σύμφωνα με την μελέτη των J.C. Cheynet και B. Caseau ο Μανουήλ ήταν αξιωματικός του Ρωμαϊκού στρατού.
Η μονομαχία αυτή μεταξύ πεζού και τοξότη παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Και οι δύο αντίπαλοι ήταν καλά εκπαιδευμένοι στα όπλα τους. Ο ένας στη τέχνη της τοξοβολίας και ο άλλος στην ξιφομαχία. Παρόλο που και άλλοι στρατιώτες προσπάθησαν να εξουδετερώσουν τον τοξότη δεν μπόρεσαν αφού τους εξολόθρευσε χτυπώντας στα ανοίγματα της πανοπλίας τους. Σημαντικό είναι ότι ο τοξότης άλλαζε θέση την χρονική στιγμή που οι Ρωμαίοι τοξότες και ακοντιστές έβαλαν προς αυτόν, άρα είχε εκπληκτική δεξιότητα στις υπεκφυγές. Από την άλλη πλευρά ο Μανουήλ κατάφερε να τον πλησιάσει χρησιμοποιώντας στο έπακρο την ασπίδα του αφού όλα τα βέλη του τοξότη καρφώθηκαν στην ασπίδα. Εντύπωση κάνει γιατί ο τοξότης ενώ είδε ότι ο Μανουήλ έφτασε κοντά του δεν τράβηξε άλλο όπλο για να τον αντιμετωπίσει.

Μονομαχία στην Ανδριανούπολη

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά προπονητή Ξιφασκίας, εκπαιδευτή Ενοπλου Παμμάχου, Σπαθασκίας, Οπλομαχιας

Ταυροκωμος , Ρωμαϊκή αυτοκρατορία 1095μΧ. Μια μεγάλη ομάδα Κουμανων υπό την ηγεσία του Κιτζη ,είχαν εισβάλει και λεηλατούσαν την περιοχή γύρω από την Ανδριανούπολη και είχαν στρατοπεδεύσει κοντά στην πόλη Ταυροκωμος. Ο αυτοκράτορας Αλέξιος Κομνηνός προσπάθησε να τους παρασύρει σε ενέδρα χρησιμοποιώντας τις τακτικές των νομαδων αλλά απέτυχε. Αντίθετα οι Κουμανοι παρατάχθηκαν για να δώσουν μάχη. Τότε ο πρόμαχος των Κουμανων βγήκε μπροστά για να προκαλέσει σε μονομαχία τον προμαχο των Ρωμαίων. Γράφει η Άννα Κομνηνή :

“… Κομανον τίνα αγερωχον ιππότην της φάλαγγος προπηδησαντα ο αυτοκράτωρ εθεασατο και τας παρατάξεις παραθεοντα και μονονου τον μετ’ αυτού μαχεσομενον αναζητειν εοικοτα.”

Ο ίδιος ο αυτοκράτορας αντέδρασε άμεσα. Ο Αλέξιος Κομνηνός βγήκε από την φάλαγγα και επιτέθηκε γοργά στον προμαχο των Κουμανων με το δόρυ του και αμέσως μετά τον σκότωσε με το ξίφος του καρφώνοντας τον στο στήθος.

Γράφει η Άννα Κομνηνή : “… αλλά αυτός πρό πάντων όλας τας ηνιας χαλασας τον αναζητουντα τον πόλεμον βαρβαρον πρωτως παιει δια του δόρατος και αμφι στηθεσι διαμπερές ελασας το ξίφος του ίππου κατέβαλε κατά ταν τηνι την ημέραν στρατιώτην μάλλον ή στρατηγον εαυτον αποδειξας. ”

Μόλις ο Κουμανος πρόμαχος σκοτώθηκε έφερε αναταραχή στις γραμμές των Κουμανων. Αντίθετα οι Ρωμαίοι έλαβαν θάρρος , επιτέθηκαν και νίκησαν τους εισβολείς.

Η συγκεκριμένη μονομαχία έχει μεγάλη σημασία. Είναι η πρώτη μονομαχία που αναφέρεται στην Αλεξιάδα η οποία είναι κλασσικού τύπου στην οποία συμμετέχει Ρωμαίος πολεμιστής και αυτός είναι ο ίδιος ο αυτοκράτορας. Η Άννα Κομνηνή παρουσιάζει τον Κουμανο προμαχο να βγαίνει από την παράταξη του να πηγαίνει στο μεσοδιάστημα και να καλεί σε επίσημη μονομαχία τον Ρωμαίο προμαχο. Ο αυτοκράτορας εκπλήσσει τους πάντες πηγαίνοντας ο ίδιος και επιτίθεται με εντελώς αντιαθλητική νοοτροπία στον αντίπαλο μονομάχο ο οποίος εξουδετέρωσε τον Κουμανο με διαδοχικές επιθέσεις με το δόρυ και το ξίφος του ως πραγματικός δάσκαλος των όπλων. Ο Αλέξιος Κομνηνός ήταν από τους μεγαλύτερους ξιφομαχους της εποχής του.

Στη φωτογραφία: Ρωμαίος πολεμιστής με κλιβανιο, ξίφος ( σπαθιον ) , κασιδι ( κράνος ) και ασπιδιο ιππέα σε υψηλή θέση φύλαξης έτοιμος να εκτελέσει το ” Χτύπημα της Θείας Δίκης “

Ο αμυντικός εξοπλισμός των Βυζαντινών στρατιωτών της ύστερης περιόδου

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά προπονητή Ξιφασκίας, εκπαιδευτή Ενοπλου Παμμάχου, Σπαθασκίας, Οπλομαχιας

Ο εξοπλισμός των στρατιωτών της ύστερης περιόδου του Βυζαντίου είχε σαφές επιρροές από τους στρατούς της Εσπερίας. Έτσι έχουμε τα ακόλουθα:

Κράνος: Το κράνος ήταν συνήθως κωνικό σε σχήμα και αρκετά ψηλό ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις είχε περιφερειακά ένα μικρό γείσο. Ο τύπος αυτός του κράνους καλείτε chapel de fer. Αυτό μπορούσε να το φοράει κανείς πάνω από αλυσιδωτή κουκούλα ή περιφερειακά στο ίδιο κράνος να είχε προστεθεί δερμάτινη ή μεταλλική προστασία. Αργότερα στη φύση κατασκευάστηκε ένα κράνος όπου μπροστά ήταν ανοιχτό και αργότερα προστέθηκε ένα προστατευτικό της μύτης από το οποίο ένα πλέγμα αλυσίδων προστάτευε το πρόσωπο. Αυτό το κράνος ονομάζονταν Bascinet. Προς το τέλος του 14ου αιώνα με αρχές 15ου δύο νέα είδη κράνους εμφανίστηκαν στη δύση , ήταν η Barbuta βασισμένο στο Κορινθιακό κράνος και οι διάφοροι τύποι Sallet. Όλα αυτά τα είδη κράνους ήταν σε χρήση από όλους τους στρατιώτες της Ρωμαϊκής ( Βυζαντινής) αυτοκράτοριας της ύστερης περιόδου. Όλα τα κράνη τα φόραγαν πάνω από μια εφαπλοματοποιημενη επένδυση για να κρατάνε τους κραδασμούς από τα χτυπήματα των όπλων. Στον λαιμό φορούσαν μεταλλικούς ή δερμάτινους προφυλακτήρες οι οποίοι κάλυπταν το λαιμό και ένα μέρος του προσώπου έως την μύτη.

Θωράκιση του σώματος: Οι Ρωμαίοι της ύστερης περιόδου φορούσαν διαφόρων ειδών πανοπλιες. Οι πιο δημοφιλείς ήταν ο αλυσιδωτος θώρακας ο οποίος ήταν σε χρήση από τον 12ο αιώνα. Υπήρχαν διάφοροι τύποι αλυσιδωτής πανοπλιας. Με κοντά μανίκια, με μακριά μανίκια,με μακριά καλύμματα που έφταναν έως τα πόδια, με κοντά κτλ , ενώ υπήρχαν θώρακες με διαφορετικά πλέγματα. Κάτω από τον θώρακα φορούσαν το καββαδιο για την προστασία των κραδασμών και από πάνω άλλο ένα εφαπλομστοποιημενο ένδυμα για την προστασία της πανοπλίας, όπως γράφει ο Ιωάννης Κατακουζηνός. Εκτός από αυτές τις πανοπλίες οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν πανοπλίες με μικρά μεταλλικά πλακίδια ή από συμμετρικά κομμάτια από πολύ σκληρό δέρμα η οποίες είχαν ανατολική επιρροή.
Στα πόδια φορούσαν μεταλλικές περικνημίδες ή περικνημίδες από σκληρό δέρμα. Στα τέλη του 13ου αιώνα με αρχές του 15ου αιώνα αρχίζει να διαδίδεται στην δύση οι πανοπλίες με σύνθετες πλάκες η οποία ήταν πολύ ισχυρή. Λόγο της επαφής που είχε η αυτοκρατορία με την Δύση και κυρίως με τις Ιταλικές πόλεις κράτη που ήταν ο βασικός τροφοδότης πολεμικού εξοπλισμού, το είδος αυτό άρχισε να το υποθέτει και η αυτοκρατορία. Φυσικά οι αλλαγή εξοπλισμού από αλυσιδωτο θώρακα στην πανοπλία πλακών των ιπποτών έγινε σταδιακά. Ο εξοπλισμός αυτός αφορά τους ιππείς της αυτοκρατορίας. Το πεζικό είχε ελαφρύτερη θωράκιση με τμήματα των άνω μερών πανοπλιων , ενώ το ελαφρύ πεζικό δεν έφερε καθόλου πανοπλία.
Οι πανοπλίες των αλόγων σύμφωνα με τον Νικήτα Χωνιάτη και τον Ιωάννη Κατακουζηνο ήταν ολόσωμες και ήταν ή από αλυσιδωτο θώρακα ή από σκληρό δέρμα.
Οι κλασικές φολιδωτες πανοπλίες των Ρωμαίων ήταν σε χρήση έως τον 13ο αιώνα και σταδιακά σταμάτησαν και πιθανών χρησιμοποιούνταν μόνο για την αυτοκρατορική φρουρά έως ένδειξη μεγαλοπρέπειας στο Ιερό Παλατιο και στις επίσημες τελετές.

Ότι θωράκιση και αν είχαν, ηταν εξαιρετικά ισχυρή. Ο Ιωάννης Κατακουζηνός στο βιβλίο του
Ιστορίαι ΙΙ , γράφει ότι στη Θεσσαλονίκη μια ομάδα Ζηλωτών επιτέθηκε εναντίων στον πρέσβη του ο οποίος ήταν θωρακισμένος κάτω από τα ρούχα που φορούσε. Οι Ζηλωτές του επιτέθηκαν με δόρατα και σπαθιά, όμως η θωράκιση του ήταν τόσο ισχυρή που δεν επαθε τίποτα εκτός ένα μικρό τραύμα στον καρπό του που ήταν εκτεθειμένο. Από την περιγραφή υποθέτουμε ότι θα πρέπει να ήταν είδος αλυσιδωτου θώρακα.
Σύμφωνα με σύγχρονες μελέτες που αφορούν την θνησιμότητα και τους τραυματισμούς των Βυζαντινών ιππέων, υπήρχαν περισσότεροι τραυματισμοί παρά θάνατοι, ενώ οι τραυματισμοί που αναφέρονται είναι στα χέρια και στο κεφάλι.
Οι δε πρωτογενείς πηγές της ύστερης περιόδου αναφέρουν ελάχιστους θανάτους σε μάχες προφανώς λόγο της ισχυρής θωράκισης των Ρωμαίων στρατιωτών.

Ασπίδες : Οι ασπίδες του ιππικού ήταν οι τριγωνικές και οι αμυγδαλοσχιμες ασπίδες φτιαγμένες από ξύλο, ενώ το πεζικό είχε μικρότερες στρογγυλές με ομφαλό ή χωρίς. Ενώ οι τοξότες έφεραν μεταλλικό ασπιδιο. Τα σώματα των τζαγραδορων είχαν ανά δύο άντρες μια μεγάλη ορθογώνια ασπίδα.

Στις Φωτογραφίες αναβιωτες της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών “Λέοντες”:

1. Αλυσιδωτος θώρακας με κράνος τύπου Bascinet με ασπιδιο μεταλλικό και ξίφος. Ο πολεμιστής βρίσκεται στην θέση φυλαξης με αναστρεμενη ασπίδα.

2. Πανοπλία σύνθετων πλακών με κράνος τύπου sallet , προστατευτικό λαιμού και επομιδες πεζού. Ο πολεμιστής είναι οπλισμένος με μακρύ σπαθί στην υψηλή θέση φυλαξης.


3. Πολεμιστής με σύνθετη πανοπλία πλακών στη θέση φύλαξης της οργής.


4. Στρατιώτης της αυτοκρατορικής φρουράς με φολιδωτό θώρακα.

Η Ουσία των Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή Ξιφασκίας εκπαιδευτή Ενοπλου Παμμάχου, Σπαθασκίας, Οπλομαχιας.

Στην αρχαία Ελλάδα της Κλασικής περιόδου , οι φιλόσοφοι είχαν ένα πρόβλημα. Τον ορισμό της των Πολεμικών Τεχνών. Τελικά καθιερώθηκε ότι Πολεμικές Τέχνες θα πρέπει να θεωρούνται η εφαρμογή στην πράξη των κανόνων της τακτικής.

Ο φιλόσοφος Σωκράτης όρισε τις Πολεμικές Τέχνες την διεύθυνση και την διοίκηση του στρατεύματος.
Έτσι στη Κλασική Εποχή της Ελλάδος, γεννήθηκαν οι Ευρωπαϊκές Πολεμικές Τέχνες. Η μεσαιωνική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία που είναι γνωστή ως Βυζαντινή , η οποία ήταν άμεσος κληρονόμος της Ελληνικής και Ρωμαϊκής στρατιωτικής παράδοσης συνέχισαν και καλλιέργησαν αυτές τις Πολεμικές Τέχνες και τις μεταλαμπαδευσαν στην Ευρώπη και στο Δυτικό κόσμο.

Η Πολεμική Τέχνη όπως καταλαβαίνει κανείς δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το πώς αντιλαμβανόμαστε τις σημερινές πολεμικές τέχνες η οποίες μένουν μόνο σε τεχνικές επιθέσεων , αντεπιθέσεων κτλ οι οποίες ουσιαστικά είναι μαχητικά αθλήματα, αυτοάμυνα κτλ. Όπως αναφέρω συχνά τόσο οι αρχαίοι,τόσο οι Ρωμαίοι και τόσο οι Βυζαντινοί είχαν διαχωρίσει νωρίς τα μαχητικά αθλήματα από τις πολεμικές τέχνες. Για παράδειγμα η εκπαίδευση των λεγεωναρίων ήταν διαφορετική από του μονομάχου. Στο Βυζάντιο μπορεί να εκπαιδεύονταν στη πάλη και στη πυγμαχία , αλλά δεν ήταν αυτοσκοπός για να πάνε στον πόλεμο. Ήταν απλά ένα από τα εργαλεία των Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών.
Προφανώς ‘αμαρτησαμε’ δηλαδή χάσαμε τον πραγματικό στόχο. Αυτό που λέμε σήμερα πολεμικές τέχνες ( που ουσιαστικά είναι μαχητικά αθλήματα επαφής) είτε αοπλες είτε ένοπλες, ήταν μόνο ένα μικρό κομμάτι των πραγματικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών.

Ευτυχώς κάποιοι το έχουν αντιληφθεί αυτό , ωστόσο είναι λίγοι. Εδώ λοιπόν είναι η πρόκληση όλων μας , να μπορέσουν να καταλάβουν την διαφορά. Πας να πάρεις έναν πόντο ή να επιβιώσεις;

Τα γυμνάσια της γκιοστρας και του τορνεμεν στο Ύστερο Βυζάντιο

Αναβιωτης της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών ' Λέοντες ' με εξοπλισμό του 15ου αιώνα που χρησιμοποιούνταν και στο Βυζάντιο από τους αριστοκράτες και τους αξιωματικούς.
Αναβιωτης της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών ‘ Λέοντες ‘ με εξοπλισμό του 15ου αιώνα που χρησιμοποιούνταν και στο Βυζάντιο από τους αριστοκράτες και τους αξιωματικούς.

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή ξιφασκίας, εκπαιδευτή παμμάχου και σπαθασκίας

Κονταρομαχιες αναφέρονται ότι γίνονταν στην Βυζαντινή αυτοκρατορία απο την εποχή του φιλοδυτικου αυτοκράτορα Μανουήλ του Σ’ Κομνηνού. Μετά το 1204μΧ ο Παχυμερης μας αναφέρει στις ‘ Συγγραφικές Ιστορίες ‘ ότι διεξάγονταν κονταρομαχιες σε δύο μόνο περιπτώσεις.
Αργότερα τον 14ο αιώνα ο Νικηφόρος Γρηγοράς στο ‘ Ιστορία Ρωμαϊκή ‘ γράφει ότι την βασιλεία του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Γ’ του Παλαιολόγου πήρε την πρωτοβουλία και διοργάνωσε αγώνες προς τιμή της γέννησης του γιου του Ιωάννη. Ο Γρηγοράς μάλιστα μας αναφέρει ότι υπήρχαν δύο ειδών αγώνες. Η πρώτη ήταν η ‘ Γκιόστρα ‘ όπου ήταν ατομική κονταρομαχια.
Ενώ ο δεύτερος ήταν ο ‘ Τορνεμεν ‘ . Σε αυτόν οι αγώνες ήταν ομαδικοί. Χωρίζονταν σε δύο μεγάλες ομάδες και ξεκινούσαν να μάχονται με ζεύγη έως ότου μείνει ένας. Αυτοί οι αγώνες ήταν εξαιρετικά βίαιοι γιατί συνεχίζονταν και μετά την ρίψη του αντιπάλου από το άλογο ενώ οι μαχητές χρησιμοποιούσαν διάφορα όπλα, συνήθως βαρδουκια, ρόπαλα, απελατικια και σπαθιά ενώ σχεδόν πάντα κατέληγαν σε μάχη σώμα με σώμα. Επειδή τα γυμνάσια ( όπως τα έλεγαν οι Βυζαντινοί ) ήταν πολύ επικίνδυνοι οι αυλικοί προσπαθούσαν να αποτρέψουν τους αυτοκράτορες και τους πρίγκιπες να λαμβάνουν μέρος σε αυτά. Ωστόσο αυτό ήταν μάταιο γιατί όλοι λάμβαναν μέρος.

Ο Ιωάννης Κατακουζηνός αναφέρει στο ‘ Ιστορίαι Ι ‘ ότι και τα δυο γυμνάσια ήταν Δυτικής προέλευσης. Ο δε Γρηγοράς γράφει:

” οι δη τοις Λατινοις πάλαι επινενοηνται γυμνασιας ένεκα σώματος, οπότε σχολήν αγοιεν των πολεμικών ”

Τον 15ο αιώνα ο Ruy Gonzalez de Glavizo που είχε επισκεφθεί την Κωνσταντινούπολη γράφει στο βιβλίο του, ότι διεξάγονταν αγώνες στον ιππόδρομο.

Ο Γάλλος περιηγητής Berdrandon de la Broquerie παρέστη σε αγώνες κατά την επίσκεψη στην Κωνσταντινούπολη το 1432. Ο Berdrandon ήταν έκπληκτος γιατί οι αγώνες δεν είχαν σχέση με τους αγώνες που γίνονταν στην πατρίδα του. Οι ιππείς με την χρήση ενός κονταριού χτυπούσαν μια σανίδα η οποία ήταν πάνω σε μια δοκο προσπαθώντας να την σπάσουν.

Οι μελετητές του Δυτικού κόσμου υποστηρίζουν ότι ήταν άσκηση για πραγματική μάχη. Ωστόσο υπάρχει και η άποψη ότι οι κονταρομαχιες ήταν ένα άθλημα που διεξάγονταν μόνο για την ευχαρίστηση των αριστοκρατών.
Αυτή η άποψη ενισχύετε διότι σπάνια οι μεσαιωνικοί στρατοί εμπλέκονταν σε κατά μέτωπο επίθεση, και αν γίνονταν ποτέ αυτό οι τακτικές και οι τεχνικές τις κονταρομαχιας χρησιμοποιώντας ελάχιστα έως καθόλου.
Η θέση αυτή βρίσκει εφαρμογή και επιβίωση στην περίπτωση του Βυζαντίου.
Οι κονταρομαχιες που αναφέρονται στο Βυζάντιο συνδέονται με τον αυτοκράτορα και την αυλή του άρα μιλάμε ότι την εξασκούσαν μέλη της αριστοκρατίας ( από τα στοιχεία που έχουμε ). Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αγωνίζονταν και άλλοι άνθρωποι εκτός αριστοκρατίας. Επιπλέον οι τακτικές των Βυζαντινών που εφάρμοζε το ιππικό του στον πόλεμο δεν είχαν καμία σχέση με τις κονταρομαχιες ειδικά την περίοδο του 13ου αιώνα. Συνεπώς οι Βυζαντινοί ξεχώριζαν το μαχητικό άθλημα και το σπορ από την εκπαίδευση για την πραγματική μάχη.
Ωστόσο δεν μπορούμε να πούμε ότι οι κονταρομαχιες δεν βοηθούσαν καθόλου τους πολεμιστές. Το θετικό ήταν βοηθούσε να συνηθίσουν τις πανοπλίες και μάχονται με αυτή πάνω σε άλογο και προσομοιωνε αρκετά την πραγματική μάχη όταν άρχισαν να μάχονται σώμα με σώμα αφού όπως λέει ο Γρηγοράς ήταν επικίνδυνες.

Όταν οι Βυζαντινοί συνέτριψαν τους Τεύτονες Ιππότες και τους Φράγκους του Πριγκιπάτου

Αναβιωτης της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών'Λεοντες' ως Βυζαντινός αξιωματικός. Φέρει καββαδιο στα χρώματα των Παλαιολόγων, φολιδωτό θώρακα, επομυδες και σπαθί δύο χεριών το οποίο ήταν ένα από τα όπλα της Βυζαντινής αριστοκρατίας. Βρίσκεται στη θέση φύλαξης που η Γερμανική σχολή ξιφασκίας την ονομάζει ' άροτρο ' (Γερμ. Pflug ). Οι αριστοκράτες και οι αξιωματικοί του Βυζαντίου στρατού εκπαιδεύονταν στις πολεμικές τέχνες της δυτικής Ευρώπης και την είχαν κάνει μέρος της Βυζαντινής πολεμικής παράδοσης.
Αναβιωτης της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών’Λεοντες’ ως Βυζαντινός αξιωματικός. Φέρει καββαδιο στα χρώματα των Παλαιολόγων, φολιδωτό θώρακα, επομυδες και σπαθί δύο χεριών το οποίο ήταν ένα από τα όπλα της Βυζαντινής αριστοκρατίας. Βρίσκεται στη θέση φύλαξης που η Γερμανική σχολή ξιφασκίας την ονομάζει ‘ άροτρο ‘ (Γερμ. Pflug ). Οι αριστοκράτες και οι αξιωματικοί του Βυζαντίου στρατού εκπαιδεύονταν στις πολεμικές τέχνες της δυτικής Ευρώπης και τις είχαν κάνει μέρος της Βυζαντινής πολεμικής παράδοσης.

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή ξιφασκίας, εκπαιδευτή παμμάχου και σπαθασκίας

Μωρίας 1320μΧ. Ενώ την ίδια περίοδο στην Μικρά Ασία και στην Μακεδονία τα πράγματα ήταν τραγικά για την αυτοκρατορία των Ρωμαίων, στην Πελοπόννησο τα πράγματα ήταν διαφορετικά λόγω τον άριστων αξιωματικών και των επίλεκτων στρατιωτών. Ο Ρωμαϊκός στρατός είχε πολλαπλές επιτυχίες. Ωστόσο ο διοικητής της Ρωμαϊκής στρατιάς Μιχαήλ Κατακουζηνός πέθανε και την διοίκηση της στρατιάς την πήρε ο Ανδρόνικος Ασάν και ακολούθησε την επιθετική πολιτική του προκατόχου του ενάντια στους Φράγκους τους οποίους τους είχε κατατροπώσει ο Μιχαήλ πριν λίγους μήνες. Έτσι οι Ρωμαίοι κατέλαβαν την Mattegriffon ( Ακοβα ) και την Καρυταινα και πολιορκούσαν το οχυρό του Αγίου Γεωργίου.
Ο Ανδρόνικος ζήτησε από τον διοικητή της φρουράς του οχυρού να παραδοθεί, όμως ο Φράγκος Διοικητής ήταν ανένδοτος. Άλλωστε περίμενε ενισχύσεις από τον Βαιλο Φρειδερίκο Τρογκισιο.

Σύμφωνα με το Libro de Fechos ο Φρειδερίκος έστειλε αγγελιαφόρους για να ειδοποιήσουν τον διοικητή του οχυρού του Αγίου Γεωργίου ότι θα έρθουν. Οι Ρωμαίοι ανιχνευτές όμως έπιασαν τους αγγελιοφόρους και το μύνημα που περίμενε ο διοικητής δεν έφτασε ποτέ. Έτσι νόμιζε ότι ο Φρειδερίκος δεν θα έστελνε στρατό. Έτσι συνθηκολόγησε και παραδόθηκε.

Ο Ανδρόνικος κατέλαβε το οχυρό και μοίρασε το στρατό του όταν έμαθε από τους ανιχνευτές ότι οι Φράγκοι πλησιάζουν. Άφησε ένα μεγάλο αριθμό στρατιωτών στο οχυρό ενώ άφησε τις σημαίες των Φράγκων να κυματίζουν σε αυτό. Τους υπόλοιπους τους έβαλε να προσποιηθουν ότι υποχωρούν μόλις είδαν τους Φράγκους να έρχονται.

Ο Βαιλος νόμιζε όταν το οχυρό κρατούσε ακόμα βλέποντας τις σημαίες των συμμάχων του. Ο Ανδρόνικος Ασάν τότε διέταξε τον στρατό του να κάνει μεταβολή και άρχισε να τους παρατάσει για μάχη. Ο Φρειδερίκος παρέταξε τον δικό αντίκρυ έχοντας στα νότα του την πύλη του οχυρού.

Ο Ανδρόνικος Ασάν τότε διέταξε κατά μέτωπο επίθεση εναντίων των Φράγκων. Αυτό ήταν το σύνθημα και για τους Ρωμαίους που ήταν στο οχυρό. Η Ρωμαϊκή φρουρά του Αγίου Γεωργίου κατέβασε τις σημαίες των Φράγκων και ανέβασε τις Ρωμαϊκές σημαίες με τον χρυσό σταυρό σε πορφυρό φόντο και τα 4 χρυσοκέντητα Β των Παλαιολόγων όπου στο κέντρο φέρει τον δικέφαλο αετό και το Εν Τουτο Νίκα. Ταυτόχρονα οι πύλες άνοιξαν και οι κρυμμένοι Ρωμαίοι καβαλάρηδες επιτέθηκαν στους ιππότες φωνάζοντας την πολεμική κραυγή του στρατού των Παλαιολόγων ‘ Κύριε Ελέησον ‘ !
Οι Φράγκοι ιππότες, οι Τεύτονες Ιππότες και οι σερτζεντοι τους βρέθηκαν ανάμεσα στο σφυρί και στο αμόνι.
Ο αιφνιδιασμός στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία και οι Φράγκοι υπέστησαν συντριπτική ήτα με πολλούς νεκρούς και τραυματίες, ενώ οι υπόλοιποι αιχμαλωτίστηκαν από τους Έλληνες του μεσαίωνα. Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν και ο διοικητής των Τευτόνων ιπποτών που ήταν εγκατεστημένοι στο πριγκιπάτο.

Στον Μωριά η ανώτερη Ρωμαϊκή στρατηγική άρχισε να αποδίδει καρπούς.

Η αντεπίθεση της αυτοκρατορίας της Νίκαιας με τον αυτοκράτορα Ιωάννη Βατάτζη

Αναβιωτης της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών'Λεοντες' ως Βυζαντινός πολεμιστής. Φέρει καββαδιο, φολιδωτό θώρακα, επομυδες, κράνος τύπου bascinet, σπάθη ( παραμηριον ) και ξίφος ( σπαθιον ) .
Αναβιωτης της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών’Λεοντες’ ως Βυζαντινός πολεμιστής. Φέρει καββαδιο, φολιδωτό θώρακα, επομυδες, κράνος τύπου bascinet, σπάθη ( παραμηριον ) και ξίφος ( σπαθιον ) .

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή ξιφασκίας, εκπαιδευτή παμμάχου και σπαθασκίας

Μετά την πτώση της Βασιλεύουσας από τους Λατίνους το 1204, όλος ο Ελλαδικός χώρος έπεσε στα χέρια των Λατίνων. Η Μακεδονία,η Θεσσαλία, η Στερεά Ελλάδα έπεσαν αμαχητί στα χέρια των δαιμονικών σταυροφόρων. Μόνο ο Σγουρός προσπάθησε να αντισταθεί μαζεύοντας στρατό Ελλήνων από την Πελοπόννησο αλλά απέτυχε. Στα Τέμπη οι σταυροφόροι έκανε παράκαμψη και στις Θερμοπύλες όλος ο στρατός του υποχώρησε μόλις οι Έλληνες στρατιώτες είδαν τους σταυροφόρους. Έτσι οχυρώθηκε στην Ακροκόρινθο όπου μετά από μια θηριώδη πολιορκία το φρούριο έπεσε και μαζί έπεσαν και οι άλλες πόλεις της Πελοποννήσου που ήταν κάτω από την επιρροή του. Τελευταία πόλη που παραδόθηκε ήταν η Μονεμβασιά.

Λίγα χρόνια μετά, το 1222 μΧ ο Ιωάννης Βατάτζης στέφεται Ρωμαίος αυτοκράτορας και παίρνει τα ηνία της αυτοκρατορίας της Νίκαιας στα χέρια του. Λίγο καιρό μετά ξεκίνησε η αντεπίθεση της αυτοκρατορίας.

Ο Ιωάννης ηγήθηκε σε μια τεράστιων διαστάσεων πολεμική αντεπίθεση ενάντια στην Λατινική αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης. Κατάφερε να απελευθερώσει την Δυτική Μικρά Ασία, την Θράκη και την Μακεδονία, επανέφερε την τάξη στην προδοτική Ρόδο, ενώ προσπάθησε να ελευθερώσει την Κρήτη από τις δυνάμεις της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας. Ταυτόχρονα προσπαθούσε να αμυνθεί εναντίων των Σελτζούκων.

Η βασιλεία του Ιωάννη Βαταζη δεν ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς. Τα αδέλφια του πεθερού του ( Θεόδωρος Σ’ Λάσκαρης ) , ο Αλέξιος και ο Ισαάκιος έκαναν τα πάντα για τον ανατρέψουν και του πάρουν τον θρόνο. Έτσι συμμάχησαν με αυτούς που ο αδελφός τους πολεμούσε για χρόνια. Την Λατινική αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης. Αυτό έφερε ως επακόλουθο το 1224 να συναντηθούν δύο μεγάλοι στρατοί στην Ποιμανινο. Από την μια ο στρατός των Λατίνων και από την άλλη ο στρατός της αυτοκρατορίας των Ρωμαίων. Στην μάχη που ακολούθησε ο ίδιος ο αυτοκράτορας οδήγησε τον στρατό του. Σύμφωνα με τον Βίο του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμων η μάχη ήταν αμφίρροπη έως ότου ο αυτοκράτορας Ιωάννης μονομάχησε με τον διοικητή των Λατίνων ιπποτών. Οι δύο αρχηγοί συγκρούστηκαν με βία όπου ο Ιωάννης έριξε με το σπαθί του τον Λατίνο ιππότη από το άλογο του και στην συνέχεια τον ποδοπάτησε και τον σκότωσε. Αμέσως μετά ακούστηκε η πολεμική κραυγή των Ρωμαίων ( ο αρχηγός μονάδας ρωτούσε δυνατά ‘ Βοήθει; ‘ και οι στρατιώτες απαντούσαν ‘ ο Θεός ‘ , και μετά ρωτούσε πάλι ‘ Νικάει;’ και οι στρατιώτες απαντούσαν ‘ Ο Σταυρός ‘) και επιτέθηκαν μαζικά στους ιππότες και τους σερτζεντους οι οποίοι βλέποντας τον θάνατο του αρχηγού τους υποχώρησαν άτακτα. Η νίκη αυτή ήταν εξαιρετικά σημαντική αφού άνοιξε τον δρόμο για να επαναφέρει στα χέρια της αυτοκρατορίας πολλά φρούρια και κάστρα που ήταν στην κατοχή των Λατίνων. Σημαντικό ρόλο στις επιτυχίες αυτές είναι πως έκανε κάτι πρότυπο, όλες τις συγκρούσεις και τις πολιορκίες τις έκανε χειμώνα. Με αυτό τον τρόπο παρέλυε την πολεμική τακτική των Λατίνων. Παράλληλα οταν πολιορκούσε κάστρα είχε πάντα μαζί του μηχανικούς όπου κατασκεύαζαν πολιορκητικές μηχανές όπου με αυτές κατάστρεφε τα τείχη και μετά εκαναν έφοδο οι οπλίτες της αυτοκρατορίας. Όσα κάστρα παραδίνονταν χωρίς μάχη επέτρεπε στους ιππότες να φύγουν , αλλιώς όσοι επιβίωναν από την μάχη αιχμαλωτίζωνταν.

Ταυτόχρονα με τον πόλεμο που διεξήγαγε με τους Λατίνους , διεξήγαγε έναν τεράστιων διαστάσεων πόλεμο με τους Σελτζούκους στα σύνορα κάνοντας έναν μεγάλο αμυντικό πόλεμο όπου ήταν νικηφόρος.

Την ίδια περίπου περίοδο σύμφωνα με Λατινικές πηγες οι Έλληνες της Κρήτης επαναστάτησαν ενάντια στους Βενετούς. Ο αυτοκράτορας τότε έστειλε στόλο 33 πολεμικών πλοίων με Τσακονες ( Λακονες ) και Γασμουλους. Οι αυτοκρατορικοί αποβιβάστηκαν και αφού ενώθηκαν με τους επαναστάτες κατάφεραν να ελευθερώσουν πολλά κάστρα και πόλεις, κάπου κόλλησαν στο κάστρο του Βονιφατιου ( Castrum Bonifatii). Εκει ο διοικητής δεν εκτίμησε καλά την κατάσταση και ήρθαν ενισχύσεις Βενετών από τον Χάνδακα. Στην μάχη που ακολούθησε οι Ρωμαίοι υποχώρησαν στα πλοία τους. Ο στολος καταστράφηκε ολοσχερώς ανάμεσα στα Κύθηρα και την Πελοπόννησο.
Το 1234 ένας δεύτερος στόλος εμφανίζεται στην Κρήτη όπου προσπάθησε πάλι να απελευθερώσει το νησί όμως η επιχείρηση απέτυχε παρόλο την βοήθεια που παρείχαν οι Κρήτες τοξότες και σφεντονητες στους αυτοκρατορικούς. Από τότε το σχέδιο απελευθέρωσης της Κρήτης εγκαταλείφθηκε.

Ένα χρόνο πριν, ο διοικητής της Ρόδου Λέοντας Γαβαλάς επαναστάτησε. Ο αυτοκράτορας έστειλε στόλο για να επιφέρει την αποκατάσταση των αρχών στο νησί. Σύμφωνα με τον Ρωμαίο λόγιο Νικηφόρο Βλεμμυδη , οι Ροδίτες βρήκαν καταφύγιο στο κάστρο και οι αυτοκρατορικοί άρχισαν να το πολιορκούν. Στο τέλος δεν κατάφεραν κάτι σημαντικό, έτσι έλυσαν την πολιορκία και λεηλάτησαν όλο το νησί.
Την ίδια χρονιά το 1233 ο Λατίνος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης εισέβαλε στα εδάφη της αυτοκρατορίας της Νίκαιας. Επειδή όμως ενα μεγάλο μέρος του στρατού του Ιωάννη ήταν στην Ρόδο , στην Κρήτη και στα σύνορα με τους Σελτζούκους, αποφάσισε να διεξάγει έναν εκ παραδρομής πόλεμο ενάντια στους Λατίνους. Οι ενέδρες , τα χτυπήματα και οι υπεκφυγές των των πολεμιστών των υψιπέδων της Νίκαιας αρχικά πηγεναν καλά έως ότου κατόπιν φρικτής προδοσίας οι Λατίνοι κατέλαβαν τις Πηγές σύμφωνα με τον Ακροπολιτη.
Αυτό δεν κράτησε πολύ αφού την ίδια χρονιά ο Ιωάννης σύναψε συμμαχία με τον βασιλιά της Βουλγαρίας Ιωάννη Ασάν και το 1235 πολιόρκησαν από χήρα και θάλασσα την Κωνσταντινούπολη αφού πρώτα ελευθέρωσαν όλη τη Θράκη από τους Λατίνους. Η Πολη όμως δεν έπεσε γιατί ο Βενετικος στις έφτασε την κατάλληλη στιγμή και έδιωξε τους πολιορκητές. Η συμμαχία των δύο ηγεμόνων έσπασε. Ο Βούλγαρος βασιλιάς συμμάχησε με τον Λατίνο αυτοκράτορα. Ο οποίος λίγους μήνες μετά έσπασε την συμμαχία με τον Λατίνο αυτοκράτορα και επέστρεψε στην πατρίδα του.
Το 1242 ο αυτοκράτορας των Ρωμαίων επανήλθε και απελευθέρωσε εκ νέου την Θράκη και ένα μεγάλο μέρος της Μακεδονίας αλλά και τη Θεσσαλονίκη που ανήκε στο Δεσποτάτο της Ηπείρου.
Ενώ ετοιμάζονταν το 1247 για άλλη εισβολή στα εδάφη της αυτοκρατορίας των Λατίνων ,οι Γενοβέζοι εισέβαλαν στην Ρόδο. Τότε ο αυτοκράτορας έστειλε τον Ιωάννη Κατακουζηνο με ελάχιστο στρατό στην Ρόδο. Οι αυτοκρατορικοί κατέλαβαν πολλά κάστρα και οι Γενουάτες οχυρώθηκαν στο κάστρο της πόλης της Ρόδου. Αυτό όμως ανατράπηκε γιατί το Δουκάτο της Αχαΐας έστειλε 100 ιππότες με τους σερτζεντους τους στην Ρόδο για να βοηθήσουν τους Γενουάτες. Οι αυτοκρατορικοί οχυρώθηκαν στο κάστρο Φιλερήμου και έστειλαν αγγελιοφόρο στον αυτοκράτορα.
Σύμφωνα πάλι με τον Ακροπολιτη ,ο αυτοκράτορας συγκέντρωσε μυστικά τον στρατό του στην Σμύρνη. Με μεταγωγικά πέρασε 300 στρατιώτες του καβαλαρικου ( επίλεκτοι πολεμιστές γόνοι της αριστοκρατίας ) στη Ρόδο με διοικητή τους τον Θεόδωρο Κοντοστεφανο. Ο Κοντοστεφανος είχε οδηγίες απευθείας από τον αυτοκράτορα. Δεν οδήγησε τους άντρες σε κατά μέτωπο επίθεση ενάντια των ιπποτών της Αχαΐας,ούτε πολιόρκησε τους Γενουάτες. Τουναντίον τους άφησε να λεηλατούν τα χωριά με μικρές ομάδες και αφού τους παρακολουθούσε εφορμούσαν ενώ οι ιππότες είχαν πάρει πρώτα την λεία τους. Έτσι τους έκανε βραδείς. Οι Έλληνες δεν έδειξαν κανένα έλεος στους Λατίνους ιππότες, δεν τους αιχμαλώτισαν για να ζητήσουν μετά λύτρα. Τους σκότωσαν όλους. Αντίθετα οι Γενουάτες οσοί παραδόθηκαν αιχμαλωτίστηκαν και είχαν ήπια αντιμετώπιση.

Η εποποιία όμως του αυτοκράτορα Ιωάννη Βατάτζη δεν σταμάτησε εκεί αφού κατάφερε να αποσπάσει εδάφη και από το Δεσποτάτο της Ηπείρου όπου οι πόλεις και τα κάστρα άνοιγαν τις πύλες τους οικειοθελώς.

Η αντεπίθεση του έφερε σταθεροποίηση και εξάπλωση του ‘εξόριστου’ Ρωμαϊκού κράτους.