Βυζαντινή Οπλομαχια: Η υψηλή θέση φύλαξης με ανεστραμμένο καρπό

Του Γεωργίου Ε. Γεωργά προπονητή Ξιφασκιας και εκπαιδευτή Παμμαχου και Ιστορικής Ξιφασκιας ( mail: g_e_georgas@yahoo.gr )

Η έρευνα μας πάνω στη Βυζαντινή Οπλομαχια με χρήση σπαθιον και ασπιδιου και παραμηριον με ασπιδιο μας έφερε στο φως άλλη μια θέση φύλαξης.
Αρχικά υποθέσαμε ότι δεν ήταν ‘θέση φύλαξης’ αλλά ‘στάση’ όπου από αυτή ο δήμιος θα εκτελούσε μια εκτέλεση.
Την είχαμε παρατηρήσει σε αρκετές τοιχογραφίες και αγιογραφίες όπου ο δήμιος ήταν έτοιμος να εκτελέσει κάποιον άγιο ή αγία.

Αγιογραφία απο τη Μονή Ντετσανι στη Σερβία όπου εικονίζει τον δήμιο να εκτελεί τον άγιο με την επίμαχη θέση φυλαξης
Αγιογραφία απο τη Μονή Ντετσανι στη Σερβία όπου εικονίζει τον δήμιο να εκτελεί τον άγιο με την επίμαχη θέση φυλαξης
Η στάση εκτέλεσης από το Μηνολόγιο του Βασιλείου του Β του Μακεδόνα
Η στάση εκτέλεσης από το Μηνολόγιο του Βασιλείου του Β του Μακεδόνα

Ωστόσο βρήκαμε την ίδια ‘στάση’ σε μινιατούρες οι οποίες βρίσκονται στη Σύνοψη Ιστορικών του Ιωάννη Σκυλιτζη. Η διαφορά όμως εδώ είναι ότι δεν δίνεται πια ως ‘ στάση ‘ αλλά οι μινιατούρες συνηγορούν ότι είναι ‘θέση φυλαξης’ αφού εικονίζουν μια μάχη μεταξύ των Ρωμαίων ( Βυζαντινών ) και των Αράβων της Κρήτης.

Η επίμαχη θέση φυλαξης με ασπιδιο και σπαθί σε πολεμική σύρραξη από τη Σύνοψη Ιστορικών του Ιωάννη Σκυλιτζη
Η επίμαχη θέση φυλαξης με ασπιδιο και σπαθί σε πολεμική σύρραξη από τη Σύνοψη Ιστορικών του Ιωάννη Σκυλιτζη

Μάλιστα οι εικονιζόμενοι που έχουν αυτή τη θέση φύλαξης βρίσκονται είτε μέσα σε φάλαγγα ή κάνουν εφορμιση ενάντια του εχθρού. Επίσης ενώ στις τοιχογραφίες / αγιογραφίες οι δήμιοι δεν έφεραν ασπίδα ,στο βιβλίο του Ιωάννη Σκυλιτζη οι πολεμιστές έχουν ασπιδιο.

Η επίμαχη θέση φυλαξης με ασπιδιο και σπαθί από τη Σύνοψη Ιστορικών του Ιωάννη Σκυλιτζη
Η επίμαχη θέση φυλαξης με ασπιδιο και σπαθί από τη Σύνοψη Ιστορικών του Ιωάννη Σκυλιτζη

Δυστυχώς στο στο βιβλίο δεν περιγράφεται η ονομασία της φύλαξης ούτε δίδεται κάποια περιγραφή για το πώς χρησιμοποιείται.
Για αυτό τον λόγο την δοκιμάσαμε σε μονομαχίες και την δοκιμάσαμε ενάντια σε διάφορες επιθέσεις καθώς και στη περίπτωση όπου ο ξιφομάχος που έχει αυτή τη φύλαξη έχει την επιθετική ενέργεια.

Τα συμπεράσματα μας είναι ότι ως επιτιθέμενος ο ξιφομάχος μπορεί να πραγματοποιήσει και να εκτελέσει όλες τις επιθέσεις από την εξωτερική του πλευρά ( δεξιά εφ όσον είναι δεξιόχειρας ) δηλαδή διαγώνια δεξιά από πάνω , μεσαία και χαμηλή επίθεση , ρε όμως πρέπει να εκτελεστούν με περιστροφή του καρπού και του αγκώνα ενώ χρησιμοποιείται η ‘ πραγματική κόψη ‘ του σπαθιού. Επίσης μπορεί να εκτελεστεί και η κάθετη κατάφορα τόσο με την ‘ πραγματική κόψη’ όσο και με την ‘ ψευδή κόψη ‘.

Εντυπωσιακή είναι όμως η χρήση της όταν οι επιθέσεις γίνονται από την εσωτερική πλευρά δηλαδή την αριστερή. Όλες οι επιθέσεις είναι πολύ δυνατές αφού περνάει την ισχύ πολύ εύκολα από τους γοφούς χωρίς να χρησιμοποιηθεί και να επιβαρυνθεί η μυϊκή ομάδα της δεξιάς ωμοπλάτης.

Με τη συγκεκριμένη ‘ θέση φυλαξης ‘ ο ξιφομάχος μπορεί εύκολα να επιτεθεί και σχεδόν ταυτόχρονα να αμύνεται με το ασπιδιο του ή να χρησιμοποιηθεί ως αμυντικό μέσο το σπαθί και να επιτεθεί με το ασπιδιο.

Η υψηλή θέση φύλαξης με ανεστραμμένο καρπό , με σύνθετη πανοπλία με πλάκες του 15ου αιώνα.
Η υψηλή θέση φύλαξης με ανεστραμμένο καρπό , με σύνθετη πανοπλία με πλάκες του 15ου αιώνα.

Σε περίπτωση που θέλει να ξιφομαχει αμυντικά τότε μπορεί να αποκρούσει εύκολα με το ασπιδιο και να επιτεθεί με το σπαθί ή να αποκρούσει με το σπαθί να ελέγξει με το ασπιδιο και με περιστροφή να επιτεθεί σε άλλη γραμμή ή στην ίδια προς τον αντίπαλο.

Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η ‘ θέση φυλαξης ‘ καταγράφεται σε στρατιωτικό Ρωσικό εγχειρίδιο ιππικής σπαθασκίας των Κοζάκων του 20ου αιώνα στο όπλο shaskha . Ένα υβριδικό είδος λευκού αγχεμαχου όπλου που είναι κάτι ανάμεσα σε σπάθη και ξίφος. Οι Ρώσοι τι δανειστικάν από τους πολεμιστές της Κιρκασιας.

Η εν λόγω θέση φύλαξης σε Ρωσικό εγχειρίδιο ιππικής σπαθασκίας
Η εν λόγω θέση φύλαξης σε Ρωσικό εγχειρίδιο ιππικής σπαθασκίας

Στο βιβλίο καταγράφεται ως δεύτερη θέση φύλαξης και δεν συναντάται σε κανένα εγχειρίδιο οπλομαχιας της Δύσης. Συνεπώς είναι λογικό να λόγω της σχέσεις αιώνων που είχαμε με τους Καυκασιους γείτονές μας να πέρασε στον τρόπο της ξιφασκίας τους.

Ευχαριστώ τους κ. Δημήτριο Σκουρτελη , κ. Ιωάννη Δανδουλάκη, κ. Χαράλαμπο Διαματαρη, κα Αικατερίνη Παρλα, κα Αικατερίνη Βέρδη και κ. Θεόφιλο Αρβανίτη που βοήθησαν στη έρευνα για να βγουν τα συμπεράσματα, καθώς και τον Ρώσο ιστορικό και αγαπητό φίλο κ. Eugen Teitelbaum που μετάφρασε το Ρωσικό στρατιωτικό εγχειρίδιο.

Advertisements

Όπλα και πανοπλίες στις εκκλησίες και τα μοναστήρια της Ρωμανίας

Μέρος της χάλκινης ασπίδας του Αγίου Μερκουρίου η οποία βρίσκεται στην Ιερά Μονή Παντοκράτορος

Του Γεωργίου Ε. Γεωργα, Sc.B, προπονητής Ξιφασκίας & εκπαιδευτής Παμμαχου & Ιστορικής Ξιφασκίας

Όταν ο χριστιανισμός έγινε επίσημη θρησκεία της Ρωμαϊκής αυτοκράτοριας  δεν άλλαξε κάποια έθιμα που ειχαν οι θρησκευόμενοι οπαδοι της πατρώας θρησκείας. Ένα από αυτά  ήταν η φύλαξη όπλων, ασπίδων και πανοπλιων όπου οι πιστοί τα αφιέρωναν στους ναούς.  Σύμφωνα με μελέτες οι εκκλησίες και οι Μονές ήταν γεμάτες με αφιερώματα. Συνήθως ο εξοπλισμός άνοικε σε έναν στρατιωτικό άγιο ή ήταν όπλα όπου ήταν η οδός του μαρτυρίου κάποιου αγίου.

Ο Αμφιλόχιος, επίσκοπος Ικονίου, στο βιβλίο του ‘ο Βασίλειος της Καισαρείας ‘ , αναφέρει ότι στον ναό που διακονουσε ο Μέγας Βασίλειος βρίσκονταν εκτός από το ιερό σκήνωμα του Αγίου Μερκουρίου και τα σπαθιά του (το οποίο το ενα έκ των δύο του το είχε δώσει αγγελος) καθώς και η αρματωσιά του.

Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος αναφέρει στο βιβλίο του ‘ Περί Θεμάτων ‘ ότι η ασπίδα του Αγίου Θεοδώρου του Τήρων βρισκονταν στην εκκλησία του Dalisando στη Σελεύκεια κάπου στην περιοχή της Ισαυριας.

Ο αρχιεπίσκοπος Αντώνιος του Νοβογκορντ γραφει ότι όταν είχε πάει ως προσκυνητής στη Βασιλεύουσα το 1200 όταν ήταν ακόμα μοναχός, είδε τη σπαθα του Αγίου Θεοδώρου του στρατηλάτη να βρίσκεται μαζί με το σκουταρι του στον ναό των Βλαχερνών. Συνεχιζει στη περιγραφή του ότι στο Ιερό Παλατιο στο Χρυσοτρικλινο βρίσκονταν η ασπίδα του Μέγα Κωνσταντίνου, μαζί με την Ιερά Λογχη και η Arma Christi. Όλος αυτος ο σημαντικός εξοπλισμός φρουρούνταν μέρα και νύχτα από  αξιωματικούς του παλατιού  που είχαν ως υπηρεσία τη φύλαξη των Ιερών αυτών κειμηλίων.

Άξιο προσοχής είναι ότι στις εκκλησίες της Ρωμανίας μπορούσε κάποιος να βρει ακόμα και εξοπλισμό των βορείων. Ποιο συγκεκριμένα σύμφωνα με την Heimstringal Saga των Νορβηγών, σε εναν Ιερό Ναό της Κωνσταντινούπολης βρίσκονταν το σπαθί του Βασιλιά και Αγίου Όλαφ, το θρυλικό Hneitir, το οποίο το έφερε στον αυτοκράτορα ένας Βαραγκος μετά τον θάνατο του Αγιου Όλαφ.

Υπάρχουν αναφορές ότι σε παρα πολλές εκκλησίες και μοναστήρια της Ρωμαϊκής  Αυτοκράτοριας υπήρχαν όπλα και εξοπλισμός που είχαν οι στρατιωτικοί άγιοι αλλά και αφιερώματα αξιωματικών, στρατιωτών και αλλων. Το ερώτημα ωστόσο που γεννάται είναι που πήγαν όλα αυτά; Η απάντηση είναι ότι πολλά κλάπηκαν από τους Φράγκους το 1204 και μεταφερθηκαν στα βασίλεια της Εσπερίας, άλλα χάθηκαν μετά τη πτώση της αυτοκρατορίας στους Οθωμανούς όπου είτε τα πούλησαν είτε τα έλιωσαν για να κάνουν νεα όπλα ( κάτι που έκαναν και οι Φράγκοι ). Ελάχιστα διασώθηκαν από τη Θεια Πρόνοια όπως για παράδειγμα η πανοπλία του αυτοκράτορα και αγίου Νικηφό Φωκά  η οποία βρίσκετε στο Άγιο Όρος, ή μέρος της χάλκινης ασπίδας του Αγίου Μερκουρίου η οποία βρίσκεται στην Ιερά Μονή του Παντοκράτορα. Η ασπίδα μεταφέρθηκε στην Γερμανία ή στην Ολλανδία το 13ο ή το 14ο αιώνα όπου τεχνίτες την έφεραν στην σημερινή της μορφή η οποία δείχνει μια απεικόνιση του προσκυνήματος των Μάγων.

Imperial Byzantine diplomatic bodygards (Boukellarioi) – the might of the Empire in enemy lands.

Imperial Byzantine diplomatic bodygards (Boukellarioi) – the might of the Empire in enemy lands.

By Alexander Koev (M.A.), member of the Academy of Historical European Martia Arts “Leontes”

I dedicate my article as a Christmas gift for Leontes Academy.

1. Introduction

Byzantine Empire had to conduct an active foreign policy. It included sending diplomatic representatives to foreign lands, which already implied escorting them with most trained bodyguards in order to reach safely the location where diplomatic negotiations should take place. (Haldon: Byzantium At War, p. 21-28)
Byzantium existed in highly violent and aggressive world. The travel was dangerous and it may end up lethally. Also, it was the right of the mighty and no compromisses could be reached easily. Thus, a mighty Byzantine warrior could prove a warlord or enemy king in a contest with his/her knight that Byzantium should be feared of and respect is necessary. (Haldon: Byzantium At War, p. 21-28)
As a result, one can see from the aforementioned that Byzantium invested in knoweledge and learning both mental and physical. Byzantium was an amalgam of Greco-Roman culture and to follow the principles already placed by Ancient Greeks, spread by Alexander the Great, firmed by the Hellenic States, continued by the Romans and passed to Byzantium for protection was of great imprortance for the Empire. (Haldon: Byzantium At War, p. 21-28)

2. What is Byzantium?

Byzantium, generally speaking, is the remainder of the Roman Empire’s provinces in the East. It can trace its history to 330 AD – the founding of Constantinople by Constantine the Great as the capital of the Roman Empire. Then, division of the Roman Empire to West and East in 395 AD. This established a new power in Europe for the next 1000 years and Byzantium ended in 1453 AD by the fall of Constantinople to the Ottomans. It was a center of culture in Europe and its turbulent history was marked by constant warfare where Byzantium managed to survived for a thousand years. Although Roman at the begining, the Greeks were the leading force of the Empire and Latin language was replaced by Greek. Its religion was Christianty and after the Great Schism in 1054 AD when Christianity split to Roman Catholic in the West and Orthodoxy in the East – Orthodox Christianity was the main faith of the Empire. However, Byzantium became very weakened after the Fourth Crusade took Constantinople in 1204 AD, which led to the fall of Byzantine Empire to the Ottomans. Its culture and heritage survive today by taking into account the Orthodox religion in various countries. (Haldon: Byzantium At War, p. 21-28)

3. Display of Power

I would like to quote here an interesting article by Iver Neumann: “The diplomatic set-piece of having barbarians standing around the throne wearing their native gear (axes at the right shoulders for Vikings) and holding rods and swords belongs to domain of staging not covered by Longinus. But the effect striven for, usually successfully, was indeed a knock-out effect.” (Neumann: Sublime Dimpomacy, p. 6) Thus, Byzantium employed mercenaries and most probably Viking (so called the Varangian guard), who fought for Byzantium and protected its interests. This display of might was key to survival. Here, I would like to refer to the following quote in order to demonstrate further the use of bodyguards in Byzantium: “In addition to guards entrusted with the defense of the palace (Hetaireia), there were small units designed to protect the person of the emperor; when the Emperor traveled, the palatine somatophylakes guarded him.” (Oxford Encyclopedia, p.299) I would like to mention that it is important to know that these guards are often mercenaries from foreign lands as well as Byzantines. In order to supoort this claim, I would like to quote the following: “Bodyguards were often recruited from foreigners in West and East. Protection of the emperor was also assigned to some courtiers.” (Oxford Encyclopedia, p.299)
It is important to know that Byzantium’s guards might be placed not only to the Emperor, but his agents, especially generals (military) and ambassadors (diplomatic). Here, I will quote the following moments: “High ranking military officers and influential private individuals might also have bodyguards (sometimes called Boukellarioi).” (Oxford Encyclopedia, p.299) I strongly refer and argue that Byzantium assigned bodyguards to its agents, because interpreters and translators worked for the high ranking officials. Here, I quote, the following: “Ambassadors, who also collected intelligence, were assisted by a corps of interpreters” (Oxford Encyclopedia, p. 634-635). All this is logical as nowadays, it is normal for us to see vip persons using security for protection.
Skillful Byzantine warriors could take part in a knight tournament and prove Roman Catholic powers, for example, that Byzantium is strong and it is a true power. As a result, Byzantine guards should have been great fencers and skillful in armed and unarmed combat. As a proof that Byzantine knights were engaged at tournaments, I would like to point attention to Emperor Manuel Comnenus himself: “The Greek emperor, Manuel Comnenus, fought in person at the tournament held at Antioch, and by a single thrust of his lance unhorsed two French knights, whom he threw to the ground one upon the other.” (Deeping: Evening Entertainments, p. 321). Byzantine discipline and training was of greatest quality. Example of Byzantine power would have be a good victory in a tournament, which would give a bonus in diplomatic negotiations.
I would like to make clear who took decisions on foreign policy. The foreign policy was set by the Emperor or the Magister Officiorum (later Mesazon). (Oxford Encyclopedia, p. 634-635) Thus, foreign policy was the art of the intelligence agents of Byzantium. In order to avoid war – gifts, bribes, disinformation, assasinations could be freely used as nowadays (Sun Tzu: Art of War, Ch. XIII. THE USE OF SPIES). Of course, skillful people who are versed in combat were used to protect and argue in favor of Byzantine interests. Byzantium could do all this, because it was an Economic Powerhouse with adaptable economy. (Angeliki Laiolu: The Economic History of Byzantium, 73 page). As a result, employment of extra protection could never be a problem for Byzantium, if in rare cases unskilled Emperor was in charge. Byzantium had turbulent history and it even has continuation today in the face of Patriarchate of Constantinople. Although, of course, Byzantium was destroyed in 1453 AD. However, even when Constantinople fell, there were remnant territories, which had longer survival time as in case with Trabzon. Thus, Byzantium fascinates how it existed for more than 1000 years.
I periodically write these small articles for Leontes Academy and I mentioned a manuscript – Die Blume des Kampfes (“The Flower of Battle”), ca. 1428 A.D. in my previous article. It is attributed to the Italian master Fiore de’l Liberi. Thus, I would like to point out that many styles of armed combat were similar in European countries and a culture of physical training was very prominent in Medieval Europe. Many techniques can be discovered and reworked to fit Byzantine style, flavor and weapons nowadays. As a reuslt, Byzantine guardsmen used similar techniques described in Old manuscripts of Italian fencing masters.

4. Conclusion

In order to summarize the aforementioned, I would like to point out the main conclusions, which this article makes. Firstly, Byzantine guardsmen or bodyguards existed and were active in Byzantine foreign policy. Secondly, the Mesazon most probably indirectly assigned these guardsmen and they were ancient intelligence agents of Byzantium. Thirdly, they were highly trained locals or foreigners. And fourthly, old Italian manuscripts may hold a key to rediscovery of ancient Byzantine fencing techniques. In conclusion, this article provides a new window to further studies of Byzantine armed and unarmed combat techniques used by Byzantine most skillful knights.

5. Literature

Deeping, J.B.: Evening Entertainments. London: 1822.
de’l Liberi, F.: Die Blume des Kampfes (“The Flower of Battle”). Italy: ca. 1428.
Haldon, J.: Byzantium At War. Ospfey Publishing Ltd., Oxford, England.
Laiou, A. E.: The Economic History of Byzantium: From the Seventh Through the Fifteenth Century. Volume 1. Dumbarton Oaks, 2008.
Neumann, I.: Sublime Dimpomacy: Byzantine, Early Modern, Contemporary. Antwerp, 2005.
Oxford Dictionary of Byzantium. Ed.: Alice-Mary Talbot. 3 Vol.. New York/Oxford: Oxford University Press, 1991
Sun Tzu: The Art of War. Translated by L.Giles. London: Luzac, 1910.

 

Βυζαντινή Οπλομαχια: Η αριστερή φύλαξη με το χέρι με κυρίαρχο χέρι το δεξί

Του Γεωργίου Ε. Γεωργα, προπονητή Ξιφασκιας και εκπαιδευτή οπλομαχιας

Η αριστερή φύλαξη με δόρυ με κυρίαρχο χέρι το δεξί. Την συναντάμε συνήθως σε περιγραφές συμπλοκών είτε εναντίων θηρίων ή ενάντια σε άλλο πολεμιστή. Ωστόσο η συμπλοκή φαίνεται να έχει μορφή μονομαχίας. Η πάνω φωτογραφία είναι τοιχογραφία σε Βυζαντινό παλάτι της πρώιμης περιόδου. Η αριστερή φωτογραφία είναι από το ψαλτήρι του 10ου αιώνα που περιγράφει την μονομαχία του Δαυίδ με τον Γολιάθ.

Βυζαντινή Οπλομαχια: Η κυρίαρχη θέση φύλαξης με δόρυ δύο χεριών


Του Γεωργίου Ε. Γεωργα, προπονητή ξιφασκίας, οπλομαχιας

Το δόρυ ήταν ένα από τα βασικότερα όπλα της Βυζαντινής αυτοκράτοριας. Εδώ βλέπουμε μια από κυρίαρχες θέσης φύλαξης του δόρατος δύο χεριών. Ήταν σε χρήση τόσο ενάντια σε πεζούς όσο και ενάντια σε βαρύ ιππικό. Αυτή η θέση φύλαξης δίνει τη δυνατότητα στον μαχητή να εκτελεί πολλές αμυντικές και επιθετικές ενέργειες. Το εκπληκτικό είναι ότι η στάση αυτή έχει επιβιώσει έως τον 20ο αιώνα στις επιθέσεις πεζικού με εφ όπλου λόγχη.

Η φύλαξη με αντεστραμμένο καρπό με δόρυ

 

 

Του Γεωργίου Ε. Γεωργα, προπονητή ξιφασκίας οπλομαχιας

Μια από τις θέσεις φύλαξης με δόρυ των Βυζαντινών ( Ρωμαίων ή Ελλήνων του μεσαίωνα ) είναι η φύλαξη με ανεστραμμένο καρπό (δηλαδή η παλάμη του αριστερού χεριού που κρατά το δόρυ να βλέπει προς τα κάτω). Ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη στους καταφρακτους / κλιβαναριους της αυτοκρατορίας. Οι εν λόγω επίλεκτοι στρατιώτες τάσσονταν στο πεδίο της μάχης σε 8 στίχους η κάθε μονάδα στην οποία οι 4 πρώτοι στίχοι είχαν μακριά δόρατα που τα κρατούσαν είτε με μικρό ασπιδιο ή χωρίς ασπιδιο, ενώ οι επόμενοι ήταν ιπποτοξοτες. Η παράταξη τους ήταν πάντα σε μορφή σφήνας στο κέντρο της Βυζαντινής παράταξης και ρόλος τους ήταν να σπάσουν τις γραμμές των πεζών. Για να κρατήσουν την συνοχή τους δεν εφορμούσαν με μέγιστη ταχύτητα. Στην φωτογραφία βλέπετε την ίδια θέση φύλαξης σε πεζικάριο όπου έφεραν το ίδιο μακρύ δόρυ η μεναυλιον που το χρησιμοποιούσαν συνήθως ενάντια σε βαρύ ιππικό. Όσοι έφεραν αυτό το όπλο λέγονταν μεναυλατοι. Ενώ μπορούσαν να εφαρμοστούν επισης την τακτική του παρακονταριου.

Η Βυζαντινή θέση φύλαξης του δόρατος με ανεστραμμένο χέρι

Η θέση φύλαξης με δόρυ με αναστραμενο χέρι. Συνήθως εμφανίζεται σε Βυζαντινούς ιππείς που τη χρησημοπιουσαν χωρίς ασπίδα. Δείτε τη μινιατούρα 34v από τη Σύνοψη Ιστορικών του Ιωάννη Σκυλιτζη. Οι επαναστάτες του Θωμά του Σκλαβινου καταδιώκουν τον αυτοκρατορικό στρατό.