Μπαστούνια. Τα μεσαιωνικά ξύλινα σπαθιά των Βυζαντινών και των Φράγκων

4717363920_117d7e1cf9_b

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, προπονητή Ξιφασκίας, εκπαιδευτή Παμμάχου και Ιστορικής Ξιφασκίας

Οι στρατιώτες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, εκπαιδεύονταν στη ξιφομαχία με ξύλινα όπλα. Η πληροφορία αυτή μας έρχεται από τα Τακτικά του Λέοντα του Σοφού. Ωστόσο τρείς αιώνες μετά τον Λέοντα οι Έλληνες αλλά και οι Φράγκοι που είχαν κατακτήσει τα εδάφη της αυτοκρατορίας εκπαιδεύονταν με ξύλινα σπαθιά. Τα σπαθιά αυτά οι Έλληνες τα ονόμαζαν ‘μπαστούνια’ ενώ οι Φράγκοι ‘μπαστέν’.

Η πληροφορία αυτή μας έρχεται από μια λαϊκή έκφραση που έχει επιβίωση έως τις μέρες μας. ‘Τα βρήκα μπαστούνια’, όταν θέλει κάποιος ότι βρήκε κάτι πολύ δύσκολο.

Η φράση αυτή ανάγετε σε ένα πραγματικό γεγονός που εξελίχθητε στην μεσαιωνική Κόρινθο το καιρό της Φραγκοκρατίας. Βρισκόμαστε 100 χρόνια μετά την άλωση της Κορίνθου από τους Φράγκους. Οι Φράγκοι γιόρταζαν το γεγονός της άλωσης του φρουρίου της Ακροκορίνθου μετά τη γενναία αντίσταση του Έλληνα Λέοντα Σγουρό.
Η αποκορύφωση των γιορτών ήταν οι κονταρομαχίες. Εκείνη τη χρονιά δύο ήταν οι καλύτεροι ιππότες ο δούκας των Αθηνών Γουίδος και ο Νορμανδός Μπουσάρ, φημισμένος καβαλάρης και οπλομάχος.

Την ίδια όμως μέρα ο Βάϊλος του Μορέα Νικόλαος Ντε Σαϊντ Ομερ, κάλεσε σε μονομαχία τον παλατίνο κόμη της Κεφαλλονιάς Ιωάννη ο οποίος ήταν γασμούλος. Ο Ιωάννης ήταν μισός Έλληνας αφού η μητέρα του ήταν η Άννα Αγγελίνα κόρη του Δεσπότη της Ηπείρου Ιωάννη Άγγελου και μισός Φράγκος γιός του Ριχάρδου Ορσίνι. Ο Ιωάννης φοβήθηκε τη δύναμη του αντιπάλου του και δεν δέχτηκε να μονομαχήσει. Επικαλέστηκε ότι το άλογο του ήταν αγύμναστο.

Ο Νορμανδός ιππότης Μπουσάρ όμως υπερασπιζόμενος τον Βαϊλο του Μορέα Νικόλαο, καβάλησε το άλογο του Ιωάννη και έκανε τόσα γυμνάσια που οι θεατές τον θαύμασαν. Έτσι μπροστά σε όλου είπε : ‘Να το άλογο που μας παρέστησαν αγύμναστο’.

Ο Ιωάννης ντροπιάστηκε δημόσια. Τότε ο Ιωάννης έστειλε τον ιπποκόμο του στη σκηνή του ιππότη Μπουσάρ και έκλεψε τα ξίφη του και τα αντικατάστησε με δυο ξύλινα εκπαιδευτικά σπαθιά τα οποία τα έβαλε μέσα στη θήκη των πραγματικών.

Αμέσως μετά Ιωάννης προκάλεσε τον ιππότη Μπουσάρ σε μονομαχία. Ο Μπουσάρ δέχτηκε με χαρά. Μόλις ξεκίνησε η μονομαχία ο Μπουσάρ ξιφούλκησε και προς έκπληξη είδε ότι δε κρατούσε το σπαθί του, αλλά ένα ‘μπαστούνι’, το πέταξε και τράβηξε το δεύτερο και είδε πως και αυτό ήταν ‘μπαστούνι’. Ο Ιωάννης τότε τραυμάτισε τον ιππότη Μπουσάν τρυπώντας το στήθος του και λίγο μετά πέθανε.

Από αυτή τη μονομαχία βγήκε η έκφραση ‘Τα βρήκα μπαστούνια’, αλλά παράλληλα έχουμε τη πληροφορία ότι οι ιππότες και οι στρατιώτες εκπαιδεύονταν με ξύλινα σπαθιά που τα ονόμαζαν έτσι.

Τι άλλο όμως μας λέει η μεσαιωνική αυτή ιστορία εκτός για τη πονηρία των Ελλήνων; Ο ιππότης Μπουσάν, δε κατάφερε να καταλάβει ότι τα σπαθιά του ήταν ξύλινα. Άρα τα ξύλινα σπαθιά είχαν το ίδιο βάρος σχεδόν με τα κανονικά ενώ η λαβή του και πρέπει να ήταν κατασκευασμένα σαν τα κανονικά.
Αυτό φυσικά άρχετε σε αντίθεση με τη πληροφορία που παίρνουμε από τα Τακτικά του Λέοντα του Σοφού. Που ο αυτοκράτορας συνιστά στους στρατηγούς του, οι άντρες τους να εκπαιδεύονται καθημερινός στη ξιφομαχία με ξύλινα σπαθιά , που αν δε μπορούν τα έχουν, τότε να χρησιμοποιούν καλάμια ή κλαδιά δέντρων. Επίσης είναι τελείως διαφορετικά από τα ραβδοσπαθιά των Ακριτών, που ήταν μεν ξύλινα σπαθιά αλλά ήταν κατασκευασμένα έτσι ώστε να σκοτώνουν, αφού ήταν πολύ αιχμηρά και κοφτερά. Είναι ωστόσο λογικό. Από τη μία έχουν τρεις αιώνες διαφορά, και από την άλλη επί του Λέοντα έχουμε μαζική εκπαίδευση στρατιωτών, ενώ το καιρό του ιππότη Μπουσάν έχουμε να κάνουμε με εκπαίδευση ευγενών, που έχουν το χρόνο και το χρήμα να φτιάξουν τα εκπαιδευτικά όπλα που χρειάζονταν.

Βιβλιογραφία:

-Τακτικά Λέοντα του Σοφού
-Το Χρονικό του Μορέως
– «Βυζαντινων Βίος καί Πολιτισμός», Φαίδων Κουκουλές
– Σύνοψη Ιστορικών του Ιωάννη Σκυλίτζη
– Ραβδοσπαθιά, το σπαθί των φτωχών, Ευτύχιος Τζιρτζιλάκης

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s