”Οι Έλληνες και η Γύμνια, από την Αρχαία Ελλάδα στην Ύστερη Αρχαιότητα”

Του Κατσίκη Δημήτριου

Η Καλλιτεχνική αναπαραγωγή του ανδρικού γυμνού σώματος στην τέχνη / σκέψη των Ελλήνων ήταν ένα κυρίαρχο και μοναδικό πολιτιστικό στοιχείο της Ελληνικής Αρχαιότητας (μέσα 8ου- τέλη 5ου π.Χ αιώνα π.Χ).Με την διαδοχή των γενεών οι γλύπτες πέρασαν από τους Αρχαϊκούς μονολιθικούς Κούρους στα Πολυκλείτια Αγάλματα της Κλασσικής Αθήνας εξαντλώντας τα περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης της ανθρωπομορφικής εξιδανικευμένης πλαστικότητας.

Μπρούτζινο άγλαμα του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Τριβονιανού (251-253 μ.Χ).Ίσως από τα τελευταία γυμνά αγάλματα Ρωμαίων υτοκρατόρων (αν όχι το τελευταίο). Η Γύμνια από τα τέλη του 2ου μ.Χ θεωρούνταν ως απόκλιση από την σοβαρότητα.Η αντομία του αγάλματος απέχει έτη φωτός από την Πολυκλείτια παράδοση της Αθηναϊκής σχολής του 5ου αιώνα π.Χ.
Μπρούτζινο άγλαμα του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Τριβονιανού (251-253 μ.Χ).Ίσως από τα τελευταία γυμνά αγάλματα Ρωμαίων υτοκρατόρων (αν όχι το τελευταίο). Η Γύμνια από τα τέλη του 2ου μ.Χ θεωρούνταν ως απόκλιση από την σοβαρότητα.Η αντομία του αγάλματος απέχει έτη φωτός από την Πολυκλείτια παράδοση της Αθηναϊκής σχολής του 5ου αιώνα π.Χ.

Με την εισχώρηση των Ελλήνων στην Ασία και την αναπόφευκτη δημιουργία του Ασιανικού Ελληνισμού της Αλεξανδρινής / Ελληνιστικής Οικουμένης τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν. Πολύ σύντομα οι Έλληνες ήρθαν αντιμέτωποι με μεγάλα πρακτικά προβλήματα, την διοίκηση , οργάνωση τεράστιων γεωγραφικών εκτάσεων και την διαχείρηση εκατομμυρίων ανθρώπων διαφορετικού πολιτιστικού και φυλετικού υποβάθρου. Για τους γηγενείς της Ασίας, η ανδρική γύμνια στην τέχνη ήταν στην καλύτερη περίπτωση αδιάφορη αν όχι εχθρική, η διαχρονική τέχνη της Μεσοποταμίας και Συρίας απέφευγε συστηματικά γυμνές απεικονήσεις ανθρώπων.

Ο "Θνήσκων Γαλάτης"..Η γύμνια για πρώτη φορά στην Ελληνική τέχνη συνδέεται με τους Βαρβάρους.Αποτελεί αντίγραφο της Ρωμαϊκής περιόδου βασισμένο στο μπρούτζινο αυθεντικό έργο από την Πέργαμο του Αττάλου Ά (230-220 π.Χ).
Ο “Θνήσκων Γαλάτης”..Η γύμνια για πρώτη φορά στην Ελληνική τέχνη συνδέεται με τους Βαρβάρους.Αποτελεί αντίγραφο της Ρωμαϊκής περιόδου βασισμένο στο μπρούτζινο αυθεντικό έργο από την Πέργαμο του Αττάλου Ά (230-220 π.Χ).

Η Ηρωϊκή γύμνια της Ηράκλειας Θεώρησης δεν μπορούσε να λειτουργήσει στα νέα κοινωνικά και πολιτικά δεδομένα όπως συνέβαινε στις Αρχαίες Ελληνικές Πόλεις Κράτη.Οι γυμνοί ανδριάντες Μακεδόνων Ηγεμόνων απευθύνονταν μονάχα στους Εξελληνισμένους ντόπιους και στους στενούς κύκλους της αστικής αριστοκρατίας. Ήδη στην ρομαντική τέχνη της Περγάμου βλέπουμε για πρώτη φορά η γύμνια να ταυτίζεται με τους Βαρβάρους και απολίτιστους Γαλάτες/Κέλτες της Μ.Ασίας ως ένδειξη Πολιτιστικού πρωτογονισμού. Πλέον οι καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις των διαδόχων και επιγόνων όλο και πιο συγνά συνδέονται με στρατιωτική περιβολή σε μια προσπάθεια να επενθυμίζουν στους λαούς της Ασίας ποιοί είναι οι κυρίαρχοι της επικράτειας.

Αυτοκράτορας Βεσπασιανός (69-79 μ.Χ) σε μαρμάρινο πορτραίτο ..η αντίθεση μεταξύ του Πολυκλείτιου σώματος και της ρεαλιστικής Κεφαλής είναι striking !Σημαντική λεπτομέρεια,,κάτω αριστερά διακρίνεται η πανοπλία του κορμού .(μυώδης θώρακας) ως ένδειξη της στρατιωτικής υπεροχής των Ρωμαίων.
Αυτοκράτορας Βεσπασιανός (69-79 μ.Χ) σε μαρμάρινο πορτραίτο ..η αντίθεση μεταξύ του Πολυκλείτιου σώματος και της ρεαλιστικής Κεφαλής είναι striking !Σημαντική λεπτομέρεια,,κάτω αριστερά διακρίνεται η πανοπλία του κορμού .(μυώδης θώρακας) ως ένδειξη της στρατιωτικής υπεροχής των Ρωμαίων.

Ακόμα και οι πολιτιστικά συγγενείς Ρωμαίοι, ποτέ δεν αποδέχθηκαν πλήρως την γύμνια των Ελλήνων καθώς την θεωρούσαν σκανδαλώδης αν και επικίνδυνα ελκυστική.Ελάχιστοι σε αριθμό ήταν οι Ρωμαίοι Αυτοκράτορες (ακόμα και οι φιλλέληνες) που φιλοτεχνήθηκαν γυμνοί σε μάρμαρο και μπρούτζο σύμφωνα με τις Ελληνικές συνήθειες. Πάντα προτιμούσαν την αναπαραστασή τους ως φοβεροί πάνοπλοι σοβαροί στρατηγοί με εντυπωσιακές πανοπλίες (gravitas). Ο τελευταίος Ρωμαίος Αυτοκράτορας που αναπαραστήθηκε με Ηρωϊκή γύμνια ήταν ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Τριβονιανός( 251-253 μ.Χ) που στηρίχθηκε σε τροποποίηση μπρούτζινου αγάλματος παλαιότερης περιόδου. Επίσης ήδη από τον 1ο π.Χ αιώνα ο Άρης του Ελληνικού Πάνθεον απεικονίζονταν από τους Ρωμαίους ως πάνοπλος Ρωμαίος Στρατηγός(Μουσείο Καπιτωλίου) , μην έχοντας καμία καλλιτεχνική συσχέτιση με τον γυμνό νεανικό Άρη της Αθηναϊκής Αρχαιότητας.

ο Άρης των Ρωμαίων , πάνοπλος..απομακρυσμένος από τον Άρη των Ελλήνων του 5ου αιώνα π.Χ. Οι καιροί είχαν αλλάξει...
ο Άρης των Ρωμαίων , πάνοπλος..απομακρυσμένος από τον Άρη των Ελλήνων του 5ου αιώνα π.Χ. Οι καιροί είχαν αλλάξει…

Η γύμνια, από τα τέλη του 2ου μ.Χ αιώνα άρχισε σταδιακά να συνδέεται ανεπιστρεπτί με την εγκληματικότητα , με ανθρώπους του περιθωρίου (μονομάχους, τυχοδιώκτες, παραβατικά στοιχεία και υπόκοσμο), την βαρβαροτητα των Γερμανών και την κοινωνική απαξίωση. Το μοναδικό στοιχείο στην τέχνη της Ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας / Βυζαντίου που απέμεινε να μαρτυρά την Ηρωίκή Γυμνότητα των Ελλήνων της Αρχαιότητας ήταν ο Μυώδης Θωρακας ο οποίος παρέμεινε σε χρήση μέχρι και τον 15o μ.Χ αιώνα.Σήμερα στην Ορθόδοξη Χριστιανική Τέχνη η Ηρωϊκή Γύμνια διασώζεται στους Μυώδεις θώρακες των Στρατιωτικών Αγίων.Ο Χριστιανισμός βρήκε τους Έλληνες της Ασίας ντυμένους!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s