Η ‘Σύνοψης Ιστορικών’ του Ιωάννη Σκυλίτζη μας σκιαγραφεί την οπλομαχία των Βυζαντινών του 12ου αιώνα

Του Γεώργιου Ε. Γεωργά, εκπαιδευτή ξιφασκίας και ιστορικής οπλομαχίας

Με το παρόν άρθρο θα ήθελα να σας παρουσιάσω το νέο μέλος της Ακαδημίας Ιστορικών Ευρωπαϊκών Πολεμικών Τεχνών ‘Λέοντες’ ως ιστορικού ερευνητή. Ο κ. Φωτεινός Σταβέρης είναι φοιτητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιστορίας και Αρχαιολογίας των Ιωαννίνων. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω το Βυζαντινό και Εκκλησιαστικό μουσείο της Κεφαλονιάς που μας παρείχε ένα αντίγραφο του βιβλίου ‘Σύνοψης Ιστορικών’ του Σκυλίτζη προς μελέτη. Η παρούσα έρευνα θα συμπεριληφθεί στα αρχεία του Βυζαντινού και Εκκλησιαστικού μουσείου της Κεφαλονιάς.

Ο Ιωάννης Σκυλίτζης ήταν ένας Έλληνας ιστορικός του 11ου αιώνα. Είχε το τίτλο του Κουροπαλάτη του αυτοκρατορικού παλατιού. Αυτός ο τίτλος ήταν ενεργός από τα χρόνια του Ιουστινιανού του Μέγα έως τη δυναστεία των Κομνηνών. Ο τίτλος σήμαινε ότι ήταν ο επικεφαλής των αξιωματούχων του αυτοκρατορικού παλατιού. Ο Σκυλίτζης ήταν επίσης και Μέγας Δρουγγάριος της Βίγλας (Magno Drungario Vigiliae). Δρουγγάριος ήταν στρατιωτικός βαθμός των ύστερων Ρωμαίων αλλά και των Βυζαντινών και ήταν ο διοικητής της Δρούγγας. Ο Δρουγγάριος της Βίγλας ή ο Δρουγγάριος της Φρουράς, ήταν ο αρχηγός των νυκτερινών σωματοφυλάκων του Αυτοκράτορα. Λεγόταν και Μέγας, διότι είχε μεγάλη δικαιοδοσία. Αναλογούσε του ταγματάρχη και του χιλίαρχου. Συνεπώς Σκυλίτζης εκτός από αξιωματούχος της αυλής του αυτοκράτορα είχε και στρατιωτικές γνώσεις, δηλαδή ήταν άνθρωπος των όπλων.

Το εξώφυλλο του ‘Σύνοψης Ιστορικών’ του Ιωάννη Σκυλίτζη
Το εξώφυλλο του ‘Σύνοψης Ιστορικών’ του Ιωάννη Σκυλίτζη

Ο Σκυλίτζης έγραψε τη‘Σύνοψης Ιστορικών’ που καλύπτει την ιστορία των Βυζαντινών αυτοκρατόρων από το 811 έως το 1057. Το βιβλίο είναι πολύ διάσημο και καλείτε επίσης και Ο Σκυλίτζης της Μαδρίτης διότι σώζεται στη Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας (Biblioteca Nacional de España) στη Μαδρίτη. Το βιβλίο έχει 574 γκραβούρες ενώ πάνω από 100 έχουν χαθεί, είναι το μοναδικό Βυζαντινό εικονογραφημένο χρονικό γραμμένο στην Ελληνική γλώσσα που έχει διασωθεί. Το βιβλίο μας δίνει πολλά στοιχεία μέσω των εικονογραφήσεων που αφορούν τη ζωή των Βυζαντινών αλλά παράλληλα μας δίνει στοιχεία για τον στρατό.

Μελετώντας και παρατηρώντας τις εικονογραφήσεις των αυτοκρατορικών στρατιωτών αλλά και των εχθρών τους μας σκιαγραφούν τον τρόπο μάχης των Βυζαντινών αλλά και πολλές θέσεις φύλαξης της Βυζαντινής οπλομαχίας.

εικόνα 1

Εικόνα 2
Εικόνα 2
Εικόνα 3
Εικόνα 3
Εικόνα 4
Εικόνα 4

Στην εικόνα 1, οι πολεμιστές φέρουν σπαθίον και χειροσκουτάρια, ενώ βρίσκονται όλοι στην θέση φύλαξης που οι Γερμανοί την ονομάζουν Ochs (Βόδι), (εικόνα 2) ενώ μοιάζει με αυτή που μας δίνει ο Giovanni dall’Agocchie di Bologna στο βιβλίο του Three Books on the Art of Defense και την ονομάζει ‘Becca possa’ δηλαδή ‘Δυνατή φύλαξη‘(εικόνα 3) . Και οι δύο περιγραφές είναι νεότερες από το βιβλίο του Σκυλίτζη. Την ίδια σχεδόν φύλαξη έχουμε από αρχαιότερη πηγή από το ερημητήριο του St. Petrsburg. Έκθεμα Νο w20 (εικόνα 4).

Εικόνα 5
Εικόνα 5

Στην εικόνα 5  έχουμε την ίδια θέση φύλαξης με τους πολεμιστές της εικόνας1, με τη διαφορά ότι έχουμε και τη θέση των ποδιών. Μαλιστα ο εικονογράφος την δίνει και για αριστερόχειρα. Είναι πάλι μια κλασική Ochs από τη Γερμανική σχολή και Becca possa από του Agocchie.

Εικόνα 6
Εικόνα 6
Εικόνα 7
Εικόνα 7
Εικόνα 8
Εικόνα 8

Στην εικόνα 6, έχουμε τον Ρωμαίο στρατιώτη να φονεύει τον αντίπαλο του ξεκινώντας από τη 2η θέση του MSI.33 (εικόνα 7). Ωστόσο υπάρχει και παλαιότερο υλικό που μας δίνει αυτή τη θέση. Το έκθεμα βρίσκετε στο Μητροπολιτικό μουσείο της Νέας Υόρκης έκθεμα Νο. 17.190.237. (εικόνα 8, από το αρχείο φωτογραφείων του κ. Timothy Dowson).

Εικόνα 9
Εικόνα 9

Στην εικόνα 9 έχουμε πάλι την ίδια θέση φύλαξης από MSI.33 από δυο πολεμιστές που ο ένας έχει χειροσκουτάριο ενώ ο άλλος όχι.

Εικόνα 10
Εικόνα 10

Στην εικόνα10, όλοι οι στρατιώτες είναι έτοιμοι να πολεμήσουν με ένα ιδιαίτερο τρόπο ξιφομαχίας. Δεν φαίνεται να τον χρησιμοποιούσαν στο πόλεμο διότι είναι εμφανές ο λόγος(δεν μπορούν να πολεμήσουν με αυτό τον τρόπο σε φάλαγγα), αλλά χρησιμοποιούνταν σε αψιμαχίες. Αυτός ο τρόπος ξιφομαχίας που χρησιμοποιούν οι ξιφομάχοι και τη θήκη για άμυνα ή και για επίθεση, το συνάτταμε σε πολλά έργα τέχνης της ίδιας περίπου περιόδου όπως το  Μηνολόγιο του Βασιλείου του Β, αλλά και σε αγιογραφίες, ενώ είναι διαδεδομένος τρόπος ξιφομαχίας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής μεσογείου.
Κοιτάξτε τη λεπτομέρεια που οι πολεμιστές ενώ κρατούν τη θήκη έχουν λορίκιο που περνά από το καρπό για να μη χάσουν το όπλο.

Εικόνα 11
Εικόνα 11

Οι θέσεις φύλαξης είναι εμφανέστατες, ενώ ο δεύτερος από αριστερά θυμίζει τη Guardia di testa Φύλαξη του κεφαλιού (εικόνα 11) του Dall’Agocchie που την περιγράφει ως : ‘ Η φύλαξη του κεφαλιού είναι όταν το οπλισμένο χέρι είναι καλά απλωμένο βλέποντας στα δεξιά από το πρόσωπο του αντίπαλου ενώ η αιχμή του σπαθιού σου βρίσκετε στην αριστερή πλευρά προστατεύοντας το πάνω μέρος του σώματος’.
Κοντολογίς δεν είναι άλλη από τη 5η θέση φύλαξης της μοντέρνας ξιφασκίας στη σπάθη που σε παλαιότερη βιβλιογραφία δίνετε ως1η κεφαλής.

Εικόνα 12
Εικόνα 12

Όσο για τις άλλες θέσης εφόσον δεν φέρουν χειροσκουτάριο οι δυο πολεμιστές στα δεξιά ερμηνεύετε η θέση φύλαξης με την Terza Guardia alta (εικόνα 12) που μας την δίνει ο Ιταλός δάσκαλος ξιφομαχίας Angelo Viggiani dal Montone στο βιβλίο του Lo Schermo d’Angelo Viggiani που εκδόθηκε το 1575. Σαφώς 5 αιώνες μετά από το βιβλίο του Σκυλίτζη.

Όπως και στο Μηνολόγιο του Βασιλείου του Β, έχουμε και στο ‘Σύνοψης Ιστορικών’ εκτελέσεις που χρησιμοποιούν την ίδια τεχνική. Δείτε εικόνες 13 και 14 αντίστοιχα.

Εικόνα 13
Εικόνα 13
Εικόνα 14
Εικόνα 14
Εικόνα 15
Εικόνα 15

Στην εικόνα 15 βλέπουμε στην συμπλοκή διάφορες θέσεις φύλαξης. Ο δεύτερος από τα αριστερά πολεμιστής φαίνετε εμφανέστατα βρίσκετε στην Ochs, ενώ οι αντίπαλοι του στη Terza Guardia alta.

Εικόνα 16
Εικόνα 16
11944981_425607164313808_119307810_n
Εικόνα 17
Εικόνα 18
Εικόνα 18
Εικόνα 19
Εικόνα 19

Στις εικόνες 16, 17,18 και 19 έχουμε πολεμιστές που έχουν το χειροσκουτάριο κάτω από το υψωμένο χέρι προστατεύοντας με αυτό την αριστερή τους πλευρά. Αυτή τη φύλαξη τη συναντούμε σε 4 εικονογραφήσεις από 6 διαφορετικούς πολεμιστές. Χρησημοποιητε και με σπαθίον και με παραμήριο.

Υπάρχει σε παλαιότερο έκθεμα με άλλη προοπτική (εικόνα 20) .Το σχέδιο είναι βασισμένο  από την State Art Gallery, Dresden, έκθεμα Νο 448.Από το αρχείο φωτογραφείων του κ. Timothy Dowson.

Εικόνα 20
Εικόνα 20

Προφανός είναι  τέταρτη θέση φύλαξης. Από το MS I.33 (εικόνα 21).

Εικόνα 21
Εικόνα 21

11944582_425605717647286_461073705_n
Στην εικόνα 22 που είναι η κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Σαρακηνούς, φαίνονται οι Σαρακηνοί με χειροσκουτάρια και ίσια σπαθιά να έχει η ομάδα τους μεικτή θέση φύλαξης. Κάποιοι έχουν Ochs και κάποιοι Vom Tag.

Το ίδιο μπορούμε να πούμε και εδώ, ωστόσο εδώ οι πολεμιστές έχουν σκουτάρια. (Εικόνα 23) Παράλληλα βλέπουμε κάτι εκπληκτικό. Αν παρατηρήσετε τον σκουτάτο με το γαλάζιο ένδυμα, βρίσκεται στο αριστερό άκρο της φάλαγγας. Ενώ όλοι οι άλλοι φέρουν δόρυ αυτός φέρει ξίφος που μάλιστα το κρατά με το αριστερό χέρι ενώ η ασπίδα βρίσκετε στο δεξί. Αυτό το χουμε συναντήσει σε πολλές εικονογραφήσεις της εποχής αλλά και σε τοιχογραφίες. Δεν υπάρχουν επαρκεί στοιχεία για τον λόγο που κρατούν με το αριστερό το όπλο σε φάλαγγα.

Εικόνα 23
Εικόνα 23

Στην εικόνα24 έχουμε μια επίθεση των Βυζαντινών που κατατροπώνουν τον εχθρό. Φαίνεται εμφανέστατα ο τρόπος της φάλαγγας και που είχαν το ξίφος.

Εικόνα 24
Εικόνα 24

Το ίδιο φαίνεται και εδώ στην εφόρμηση εκτός φάλαγγας με σκουτάρια. (Εικόνα25)

Εικόνα 25
Εικόνα 25

Στις εικόνες 26 και 27 έχουμε άλλη μια φύλαξη των σκουτάτων που αναγάγετε στα Ρωμαϊκά χρόνια. Είναι ίδιος και απαράλλακτος παρά το πέρασμα των αιώνων και αποδεικνύει ότι η Armatura ήταν σε χρήση και τότε. Δηλαδή οι νυκτικές επιθέσεις με τα ξίφοι. Άλλωστε φαίνονται και από τη θέση φύλαξης Ochs που έχουν στις άλλες εικόνες.

Εικόνα 26
Εικόνα 26
Εικόν 27
Εικόν 27

Στη εικόνα 28 έχουμε τον τρόπο μάχης των αρχαίων Ρωμαίω.

Εικόνα 28
Εικόνα 28

Η άποψη μου είναι ότι ο τρόπος μάχης που αναγράφονται σε μεταγενέστερα εγχειρίδια μάχης, ήταν είδη γνωστά σε ένα μεγάλο μέρος από τους πολεμιστές της αυτοκρατορίας. Όταν ξεκίνησαν όμως να μορφοποιούνται οι σχολές στη δύση, η αυτοκρατορία δεν υπήρχε πια αφού είχε καταστραφεί από τους Οθωμανούς. Ωστόσο δεν είναι τυχαίο που τα εγχειρίδια μάχης άρχισαν να γράφονται την περίοδο της αναγέννησης. Μαζί με τους λόγιους πήγαν στη δύση και πολλοί μισθοφόροι. Μόνο η Βενετία είχε 20.000 stratioti. Όλοι αυτοί επηρέασαν και διαμόρφωσαν σε ένα μεγάλο μέρος τη πολεμική τέχνη της Δύσης.

Βιβλιογραφία

– ‘Σύνοψης Ιστορικών’ του Ιωάννη Σκυλίτζη
-Οι Βυζαντινοί ξιφομάχοι στο Μηνολόγιον του Βασιλείου Β΄ δηλώνουν τις θέσεις φύλαξης της Βυζαντινής οπλομαχίας, Γεώργιος Ε. Γεωργάς
– Η Χρήση του σπαθιού στη φάλαγγα και στο τείχος ασπίδων, Γεώργιος Ε. Γεωργάς
-Lo Schermo d’Angelo Viggiani
– Α comparative Pictorial Study of Wards and Techniques of the late 13th century sword & buckler MSI.33, ARMA
-Mine creek Roman army
-Secrets of German medieval swordsmanship
-Three Books on the Art of Defense, Giovanni dall’Agocchie di Bologna

Advertisements

One thought on “Η ‘Σύνοψης Ιστορικών’ του Ιωάννη Σκυλίτζη μας σκιαγραφεί την οπλομαχία των Βυζαντινών του 12ου αιώνα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s